فضاهای تجاری شناخت مراكز خريد معاصر در ايران در راستاي تغييراتي كه در نظام شهرنشيني و ساختار اقتصادي كشور بوجود آمد و تأثيراتي كه در جنبه‎هاي مختلف بر بازار و روابط و قوانين حاكم بر آن در شهرهاي ما گذاشت، امروز با مجموعه‎اي از فضاهاي تجاري روبرو هستيم كه هر يك به نوعي در تأمين نيازمنديهاي ساكنان نقش دارد. 1- مراكـز تجـاري محلـه‎اي: چنانچه از نامش پيداست در اغلب محلات شهرمان با محدوده‎اي روبرو مي شويم كه چند مغازه كوچك را شامل مي شود و نيازمنديهاي روزانه شهروندان را از اين طريق برآورده مي سازد. اين نوع مراكز خريد در محلات قديمي تر به آساني قابل تشخيص هستند و به دليل نزديكي به واحدهاي مسكوني ارزش و اعتبار بسياري دارند اما در نواحي تازه ساز چنان با كمبود اين مراكز روبرو هستيم كه گاهي لازم است براي تأمين نيازهاي مسافتي طولاني پيموده شود. بسياري از نيازمنديهاي عمومي روزانه از اين طريق  تأمين مي شود اما چنين مراكزي در تأمين ساير نيازمنديها از جمله البسه، لوازم منزل و... نا توان است. 2- مراكـز تجـاري در جـوار خيـابانـها: پس از ورود معماري بيگانه و حضور اتومبيل در شهرها، اصول برون گرايي  در ساختمان ها خودنمايي كرد و به‎اين ترتيب چگونگي مفاهيم شهري نيز دگرگون شد. ساختارهاي شهري به جاي آنكه همانند صدف، گوهر گرانبهاي خود را در ميان دارند، تظاهر بيروني را ترجيح داده و آنرا تقويت كردند و مفاهيم درون گرايي را به فراموشي سپردند. شكل گيري خيابانهاي نوين و حضور اتومبيل در بافت شهري طراحي بدنه خيابانها را با خود به همراه آورد كه مجموعه‎اي از دكان ها و مغازه ها را در امتداد مسير خود جاي مي داد. اين نوع شكل گيري مي تواند كيلومترها تابع مسير خيابانها  به گسترش خطي خود ادامه دهد و نتيجه‎اينكه خيابانهاي با اهميت شهري به‎اين نوع گسترش تجاري احاطه مي شود. از آنجا كه مركز شهر هسته سياسي – اداري را در خود جاي ميدهد با تركيب اين مراكز اداري روبرو هستيم كه انبوه مراجعين به‎اين منطقه، اختلالات رفت و آمد وسايل نقليه و عابرين را پديد آورده است. 3-  پـاسـاژها: با شكل گيري خيابانهاي اتومبيل رو به عنوان مسيرهاي نوين شهري، همچنين با توجه به شكل گيري راسته‎هاي تجاري در جوار آنها ساختارهايي نيز همانند كاروانسراهاي بازار در جوار خيابانها شكل گرفت كه اغلب فعاليت هاي همگرا در آن متمركز مي شود اين پاساژها طبقات متعددي دارند كه 2 يا 3 طبقه اول آنها به فضاهاي تجاري و مابقي به كارگاههاي صنعتي كوچك اختصاص مي‎يابد. فرم شكل گيري آنها يك حياط مركزي را شامل مي شود كه فروشگاهها و مغازه‎هاي مستقل آنرا احاطه مي كنند. اين فضاي مركزي در طبقات خودنمايي مي كند كه امروزه چهره‎اي آشفته به خود گرفته است و انبوهي از، تابلوهاي تبليغاتي در اين فضا قرار گرفته كه به دليل تعداد زيادشان ارزش تبليغاتي خود را از دست داده اند. از نمونه‎هاي اين مراكز مي توان پاساژهاي خيابان جمهوري و لاله زار تهران را نام برد. 4-  مجـموعه‎هـاي تجـاري: اين مجموعه ها در حقيقت چهره‎اي نوين از همان پاساژها هستند كه مجموعه‎اي از مغازه ها و فروشگاهها را در اطراف راهروهايي شكل مي دهند و در اين مجموعه ها نيز همگرايي عملكردي وجود دارد. در بعضي از اين مراكز نوع آوريهايي به چشم مي خورد به عنوان مثال در بازار صفويه استفاده از يك سالن كوچك تأتر كه البته تازگي ها مورد استفاده قرار نمي‎گيرد موجب آن است كه عملكرد تجاري از همجواري با عملكرد فرهنگي بهره گيرد. مجتمع زيست خاور نيز مجموعه‎اي است كه فضاهاي تجاري را در كنار فضاهاي مسكوني قرار داده و امكاناتي مانند فضاهاي ورزشي و تفريحي را نيز به آن افزوده است كه بسيار خوب در سطح شهري و فرا شهري جوابگو بوده است، مركز خريد گلستان كه از نمونه‎هايي است كه‎اين اواخر ايجاد شده است، مجموعه‎اي است كه از نظر محل استقرار بسيار مناسب است و در حاليكه براي ساكنان شهرك غرب در نظر گرفته شده و مركزي ناحيه‎اي است اما از خارج ناحيه هم به دليل كمبود فضاي تجاري در شهر به‎اين مركز مراجعه ميشود.     5-  فـروشـگاهـهاي بـزرگ: اين نوع فروشگاهها با الگو برداري از نمونه‎هاي خارجي در سال 1337 براي اولين بار در شهر تهران خودنمايي كرد. اين فروشگاه كه فروشگاه فردوسي نام داشت، چهره تجاري نويني را پديد آورد كه كليه نيازمنديها را در زير يك سقف و به صورت پلان آزاد در اختيار خريدار قرار مي‎داد. اين سيستم نوين به خريدار اجازه مي‎دهد با آرامش تمام كالاي مورد نياز خود را از قفسه‎ها انتخاب كند. از نمونه‎هاي اين فروشگاهها فروشگاه‎ايران را نيز مي توان نام برد كه كليه نيازمنديها از جمله البسه، مواد غذايي و لوازم منزل را در اختيار قرار مي دهد. 6-  فـروشگـاهـهاي زنجيـره‎اي: فروشگاههاي زنجيره‎اي به فروشگاههايي اطلاق مي شود كه با بهره گيري از يك مديريت مركزي ‌، با امكانات و تجهيزات به عرضه كالا و مايحتاج عمومي اعم از ضروري، حساس، اساسي و خدماتي مي پردازد. اين فروشگاهها در نقاط و محل هاي مناسب مناطق پر جمعيت شهري و در نقاط شبكه راه‎هاي سريع السير قرار داشته و از امكانات حمل و نقل عمومي برخوردار خواهد بود. با بهره گيري از تاسيسات كامل شهري جهت ارائه سرويس به شهروندان احداث خواهد گرديد و داراي تجهيزات و امكانات لازم توزيع به صورت مكانيزه است. در اين فروشگاهها عرضه كالاهاي اساسي و كالاهايي كه در خانواده از اهميت برخوردارند مانند خواروبار، ميوه و تره بار، گوشت و مواد پروتئيني، پوشاك و منسوجات در اولويت قرار دارند و با قيمت عادلانه و يكسان و كيفيت مورد تأييد عرضه مي گردند. اين فروشگاهها با توجه به نوع فعاليت خود مي‎بايست كليه كالاها و خدمات مورد نياز و مصرفي روزمره عمومي و به ويژه مواد غذايي را به طور مستمر و بي‎واسطه عرضه نمايند. از نمونه‎هاي اين فروشگاهها ميتوان فروشگاههاي شهر و روستا، كورش (قدس فعلي) رفاه و شهروند را نام برد كه هر يك بر اساس ايده‎هاي ذكر شده در بالا شكل گرفته اند اما به جرات مي‎توان گفت كه در جامه عمل پوشاندن به اهداف ذكر شده بسيار ناتوان هستند. به طور مثال فروشگاه رفاه مير داماد تهران را مي توان نام برد كه با تغيير عملكرد، از ساختمان بهره گرفته است و همچنين فروشگاه رفاه خيابان سنا باد مشهد اغلب اين فروشگاهها بدون در نظر گرفتن فضا براي سرويس دهي به مراجعين پياده به فعاليت مي‎پردازند و مشكلاتي از اين دست پديد مي‎آورند. نـتيـجه گيـري: با توجه به مطالعات بالا به روشني مي توان دريافت كه روشهاي ارائه كالا تا چه حد با آنچه ما در ذهن داريم متفاوت است. روش هاي رايج در ايجاد مراكز كشورهاي اروپايي و آمريكايي به‎اين ترتيب است كه مجموعه‎اي از پاساژهاي رايج در ايران در كنار چندين فروشگاه بزرگ شناخته شده زنجيره‎اي در مقياس فروشگاه رفاه يا شهروند به فعاليت مشغول مي‎شوند. اين فروشگاهها كه بيشتر به نمايندگي كارخانه‎هاي معتبري اختصاص مي يابد تحت عنوان آهن ربا شناخته مي شوند. حضور چنين فروشگاههايي سبب مي شود ضمن جذب مشتري به مركز خريد، بهترين نشانه راهنما را براي خريدار فراهم آورد.  بنابراين بي سبب نيست كه مجموعه‎اي پنجاه، صد يا دويست هزار متر مربع مساحت را اشغال ميكند در حاليكه در بررسيهاي انجام شده ديده مي‌شو دكه انواع مراكز تجاري كه در سطح شهرهاي ما وجود دارند از حداقل امكانات و براي سرويس دهي به نيازهاي اوليه و ابتدايي بهره گرفته‎اند. هيچ يك از موارد براي خدمات دهي به مشتري و جلب آسايش و آرامش او و تشويق به تكرار مراجعات آنها و توجه به جنبه‎هاي بالاتري در زندگي طراحي نشده است. بسياري از آنها مشكلات اوليه مراكز خريد را با خود به همراه دارند، دسترسي نامناسب ‌، عدم توجه به اختلالات ترافيكي، پاركينگ، محل بارگيري و باراندازي به خصوص براي فضاهاي تجاري در جوار خيابانهاي پر تردد عدم توجه به تبليغات و نشانه‎هاي طراحي و فروش، عدم توجه به انتخاب سايت مناسب و در مراحل بعدي عدم توجه به مراجعين پياده، جنبه‎هاي گوناگون زندگي، امكانات رفاهي و خدماتي و... كه طراحي صحيح براي يك مركز تجاري مي تواند بسياري از اين مشكلات را در خود حل كرده و به نيازهاي فراموش شده پاسخ مناسب بدهد. 9- شـكـل پـلان گردآوري خدمات و تسهيلات مختلف در يك مكان، به طراحي مركز خريد دو يا سه طبقه منجر مي شود. اين گونه طراحي معماران را بر آن داشته تا طرح‎هاي مختلفي به وجود آورند و همه آنها سعي دارند كه خريدار كوتاه ترين فاصله لازم را براي رفتن از يك بخش ديگر طي كند. عامل ديگري كه در شكل گيري پلان مورد توجه است، توپوگرافي محل و خصوصيات زمين پروژه است. 10-  طراحـي نمـاي خـارجـي نماي خارجي بايد به صورت متحد الشكل و با استفاده از يك يا دو نوع مصالح عمده در تمام تركيب ساختمان طراحي شود. در ضمن در انتخاب و نحوة كاربرد مصالح در نماي خارجي بايد دقت نمود. عواملي كه بايد در انتخاب و نحوة كاربرد مصالح در نماي خارجي بايد دقت نمود. عواملي كه بايد در انتخاب و نحوة‌ كاربرد مصالح در نماي خارجي مورد توجه قرار گيرند عبارتند از: 1- نحوة محافظت در برابر آب و رطوبت. 2- سهولت نگهداري و تعمير. 3- فراهم بودن مصالح انتخابي. 4- سرعت ساخت و نصب اجزاء. 11- اجـزاء اصلـي مجـموعـه در طراحي، ورودي هاي مجموعه خريد و حياط هاي مركزي از اهميت زيادي برخوردارند. اين عناصر بايد براي جلب توجه خريداران از ابهت كافي برخوردار باشند. وجود سايبان ها، ستون هاي داراي علائم هدايت كننده يا يك طرح ديواري ويژه در ورودي ها و چشم اندازهايي كه داراي درخت، آب نما و عناصر هنري هستند در ارائه محيطي زنده و جذاب بسيار مؤثر مي باشند. در ساعات شب لازم است عناصر مذكور با نورپردازي هاي ويژه و علائم جلب كننده ديگري همراه شوند. 12-  نمـاي داخـلي مركـز خريـد بازارچه ها و حياط هاي مركزي بايد محيطي بسيار جذاب براي خريداران ايجاد كند. عناصر اصلي اين محيط جديد بايد آنچنان مهيج و دلپذير باشد كه احساس رضايت در خريداران به وجود آورد. 13-  حيـاط هـاي مـركـزي حياط هاي مركزي اصلي بايد كانون جذب خريداران و ديدار كنندگان باشند. اغلب مراكز خريد موفق بر طراحي خوب حياط هاي مركزي استوار شده‎اند. عناصر مهيج از قبيل گنبدهاي شيشه اي، اشياء نوراني مخصوص،‌ فواره ها، چشم اندازهاي مختلف، پلكان هايي با طرح هاي ويژه، پله برقي و آسانسورهاي شيشه اي رمز موفقيت اين مراكز هستند. همچنين وجود طرح هاي گرافيكي، علائم راهنما، پرچم ها، سمبل هاي مركز خريد و انتخاب رنگ از عناصر مهمي هستند كه بر خريدار تأثير مي گذارد. همچنين اين حياط ها، مكانهايي را براي نشستن، استراحت و ديدار با دوستان براي خريداران فراهم مي كند. 14-  بـازارچـه هـا طراحي بازارچه ها كه همگي به حياط مركزي اصلي ختم مي شوند بايد بر هدف دستيابي به يك محيط صميمي و جذاب استوار باشد. در طراحي بازارچه، مقصود اصلي، جلب نظر خريداران به جلوه هاي فروشگاه است. راحتي و سهولت حركت مردم از يك فروشگاه اصلي به فروشگاههاي ديگر از موارد مهمي است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. بازارچه ها را مي توان بر اساس وسعت و موقعيت، جمعيت استفاده كننده، سودمند و جالب توجه طراحي كرد. كيوسك هايي كه به خوبي طراحي شده باشند جاذبه زيادي براي خريدار به همراه دارند. اين كيوسك ها به ايجاد فضاي شلوغ و پر زرق و برق در بازارچه كمك مي كنند. موارد استفاده كيوسك‎ها مي تواند شامل فروش كارتهاي تبريك، شيريني، اسباب بازي، لوازم عكاسي، گلها و غرفه هاي اغذيه فروشي باشد. 15-  مصـالـح انتخاب مصالح بايد با در نظر گرفتن نكات زيبايي شناسي صورت گيرد. مصالحي كه براي كف و ديواره ها استفاده مي شود بايد با دوام بوده و نيازمند حداقل حفاظت و تعمير باشد.     ¨     كف : براي مصالح كف مي توان از كفپوشهاي موزائيكي كه روي كف ماسه پوش بتني نصب شوند، استفاده كرد. تركيب موزائيك و آجرهايي از سنگ معدني و آجرهاي كف پوش نقشهاي جالبي در كف ايجاد مي كند. با پيشرفت هاي جديدي كه در فرش كردن كف حاصل شده، در مواردي كه رفت ‎و‎آمد چه در درون سالن ها و چه در خارج آنها زياد است، سنگ فرش يكي از مصالح قابل قبول براي پوشش كف مي باشد. ¨     سقف :           در انتخاب مصالح سقف، تنوع زيادي وجود دارد كه هر كدام تأكيد بر مفاهيم معماري دارند. به كار گيري مصالحي مانند تيرهاي بتني، آجرهاي آكوستيكي فرم دار، پل استر، چوب و همچنين كاربرد پنجره هاي سقفي به مركز خريد روح جاذبه اي خاص مي بخشد. ¨     ديواره : در بازارچه ها كه ديواره ها بيش از 5/2 تا 3 متر ارتفاع دارند، بايد مصالح آن با توجه به سهولت تعمير و نگهداري و پايداري آنها انتخاب شوند. استفاده از يك نوع مصالح در نماي خارجي مانند آجر و بتن هاي پيش ساخته باعث ايجاد تداوم در نما مي شود. 16-  نـورپـردازي مـجـمـوعـه روشنايي مجموعه بايد ملايم و كافي باشد تا مردم را تحت تأثير قرار داده و فضايي جذاب و آرام بخش ايجاد كند. منبع روشنايي را مي‎توان براي ايجاد زيبايي در طرح سقف ها به كار برد. مي توان با استفاده از آويز هاي تزييني، لوسترها ‌، فرم هاي معماري و ديوارهاي طراحي شده مخصوص و چراغ هاي ستوني، نورپردازي مؤثري را ايجاد كرد. علاوه بر نورپردازي نماي دروني مجموعه ‌، نورپردازي نماي خارجي نيز بايد مورد توجه قرار گيرد كه اين امر به كمك نورافكن ها، نورپردازي حلقه‎اي، طرح هاي مجسمه اي و سايبان ها انجام مي شود. اين روش نورپردازي اغلب جايگزين علائم بزرگ توجه به مركز خريد مي باشد. نورپردازي فضاي پاركينگ ها بسيار مهم است. بهتر است سطح فضاي پاركينگ كاملاً روشن باشد. محيط اطراف ساختمان مراكز خريد در اغلب موارد ‌، پياده روهايي دارد كه روشنايي آنها بايد از طريق ديوار كوبهاي چراغ دار و يا تيرهاي چراغ برق تأمين شود. طول عمر لامپ، رنگ لامپ، تعمير و نگهداري، ضد آب بودن و دوام لامپ ها از مواردي است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. 17-  مـوسيـقـي موسيقي يا سيستم صفحه گذاري در يك مركز خريد، نقش مهمي دارد. اين سيستم در هماهنگي با مسيرهاي پرنور و طراحي اكوستيكي كامل مي شود. معمولاً منبع موسيقي را صاحب مركز خريد اجاره مي دهد و ممكن است يك پخش يا ضبط صوت، بلندگو، ايستگاه راديويي ويژه، يا سيستم پخش تلفني سيم كشي شده و يا سيستم پخش زيرزمين خصوصي باشد. همه اين سيستم ها داراي كليد خاموش و روشن هستند. اغلب يك زمان تكرار در مسير جريان قرار مي دهند كه برنامه را قطع كرده و آگهي خاص را اعلام كند. اين طرح مستلزم توجه به مسئله اكوستيك است كه شامل زمان برگشت صوت، جذب صوت، انعكاس صوت، توزيع سطح صوت، و محل قرارگيري بلندگوها مي باشد. محل قرارگيري بلندگوها بر اساس توزيع بازده بلندگوها، طرح پلان سقف و ارتفاع محل نصب بلندگوها تعيين مي گردد. 18-  تهـويـه مطبـوع مسئله مهم ديگري كه بايد در طراحي مركز خريد مورد توجه قرار گيرد ‌، تأمين آسايش حرارتي خريداران است. درجه حرارت مطلوب دروني عموماً در تابستان 75 درجه فارنهايت با 50% رطوبت نسبي و در زمستان 70 درجه فارنهايت مي باشد. كنترل بوي خوش نيز از اهميت زيادي برخوردار است. اين امر با ايجاد جريان هواي ملايم به دست مي آيد و ايجاد جريان هوا به كمك درزهاي خروجي هوا صورت مطلوبتري مي يابد. اگر نواحي توليد بوي مطبوع مرتبط به يك سيستم هواساز معمولي باشد بايد مقدار هواي خروجي با مقدار هواي تهيه شده جبران گردد. 19-  كـاربـرد رنـگ و كارهـاي هنـري به منظور افزايش جاذبه مركز خريد لازم است كه طرح هاي قسمت هاي مختلف مركز با كارهاي هنري نيز همراه شود. يكي از اهداف اوليه طراحي مركز خريد، ايجاد محيطي رنگارنگ و نشاط انگيز است كه ديدار از آن همواره جالب باشد. براي ايجاد اين محيط، معمار بايد به تناسبات، مقياس و خصوصيات توجه ويژه اي داشته باشد. استفاده از كارهاي هنري جنبي يعني نقاشي ديواري، مجسمه، درخت كاري، فواره ها، نوع فرش كردن، چراغاني و طرح هاي گرافيكي، جاذبه اي بسيار زياد به مركز مي بخشد. بسياري از مردم، مراكز خريد را به همان نسبت كه براي خريد بازديد مي كنند براي گردش نيز مورد استفاده قرار مي دهند. شكي نيست كه يك مجموعه كامل هنري مي تواند فضاي ويژه اي ايجاد كند كه مركز را به صورت يك موجوديت برجسته نشان دهد. بديهي است كه استفاده از عناصر هنري بايد با توجه كافي صورت گيرد. 20-  عـلامت گذاري  ها و طـرح هـاي گرافيـكي گرافيك يكي از ابزارهاي مهم در طراحي مركز خريد محسوب مي شود. محدودة كاربرد هنر گرافيك در طراحي مركز خريد  شامل علائم نماي خارجي، سمبل ها و نشانه هاي گرافيكي، علائم ورودي ‌، علائم ويژه مختلف در نماهاي دروني فروشگاه ها مي باشد. اين طرح هاي گرافيكي و علامت‎ها به خريدار امكان مي دهد كه به سهولت به همه مكان ها راهنمايي شود. فصل دوم: بررسي استانداردها و معيارهاي طراحي فـروشـگاهـهاي بـزرگ و مغـازه هـا مراكز خريد متناوبا در پيرامون شهرها در تقاطع خيابان ها ساخته مي شود. از آنجايي كه بيشتر مشتريان خريدار با ماشين خودشان براي خريد مي‎روند، حداقل يك مجموعه پاركينگ براي 300-400 ساكن، محاسبه مي شوند، با سه تعويض در روز. در محوطه هاي محدود عرضه و پاركينگ‎هاي چند طبقه مي توان برپا نمود. ترافيك پياده روندگان، خودروها و سرويس تحويل را بايد مجزا نگهداشت و مراكز خريد براي پياده روندگان مسير ارتباط كوتاه (با سقف براي حفاظت از آفتاب و باران) چسبيده به محوطه پاركينگ و مغازه ها بهترين راه حل است. ايستگاه اتوبوس و متروي زيرزمين بايد در جلو مركز خريد يا مجاور و چسبيده با گذر مستقيم به آن باشد. فروشگاههاي بزرگ داراي اطاق هاي سخنراني و دمونستراسيون، رستوران، كافه، كودكستان، بانك، اداره پست، نمايندگي مسافرت ‌، سينما و محوطه بوده و فروشگاههاي كوچك اغلب در اطراف يك مركز خريد گروه بندي مي شوند. طرح با تعيين نسبت زمين با مقررات شروع شده و تقسيمات فرعي به محوطه هاي فروش، محوطه هاي سرويس داخلي، سرويسهاي مشترك و غيره ادامه پيدا مي كنند.     ¨     استانداردهاي بخش هاي داخلي فروشگاه :           محوطه هاي فروش بايد بلافاصله بالاي يكديگر و هرچه ممكن است نزديك طبقه ورودي باشد. زيرزمين براي فروش، بهتر از يك طبقه اضافي بالا است و اطاق هاي انبار و كارمندان بهتر است در طبقه بالاتر و دفاتر اداري در بالاترين طبقه ها قرار گيرد. ارتفاع طبقه از مبدأ تراز زمين 50/4 – 00/5 متر، در طبقه هاي بالاتر 75/3 – 50/4 متر و در فوقاني ترين طبقه 3- 50/4 متر است. حفره روشنائي بندرت لزوم پيدا مي كند، زيرا سالن هاي به ارتفاع دو طبقه با پنجره هاي تعبيه شده در اطراف همين اثر بزرگ اندازه را ايجاد مي كند. قفسه هاي فروشگاه هاي بزرگ 60/0×00/2 متر و بطور زاويه قائمه قرار داده مي شوند ‌، كه ايجاد گذرگاه داخلي 80/0 متر را پديد مي آورد كه معمولاً براي خريداران كافي مي باشد. پيشخوان هاي يكنواخت 85/0 متر ارتفاع، با كمدهاي 50/1 متر مناسب است. بندرت پيشخوان با پهناي 50/0-70/0 متر و پيشخوان با ارتفاع 90/0 و كمد 00/2-30/2 متر بكار ميرود. پايه هاي 60/0×60/0 متر از ابعاد كمدها مشتق مي شوند، فواصل كامل قابل تقسيم به 2 متر طول، مراكز 60/6، 60/8 و 60/10 متر پديد مي آورند. اطاق هاي رفع خستگي اغلب در بالاترين طبقه با آشپزخانه و بالابر بر اطاق هاي انباري در زيرزمين مي باشد. اطاقهاي فرعي، توالت، اطاقك هاي تلفن، رخت كن و توالت كارمندان، معمولاً در نيم طبقه جاي مي گيرند. تحويل كالا از سير كولاسيون مشتريان جدا است، متناوباً در حياط دريافت كالا و يا از طريق راه شيبدار (رامپ) تحويل در زيرزمين صورت مي گيرد. تحويل را مي توان از انبار كالاي متصل به انبار كلي توسط تونل با پل منتقل كننده خودكار انجام داد. اگر تحويل در خيابان شلوغ مشكل است، دهانه پاركينگ توصيه مي شود. انبار يا روي يك طبقه ترجيحاً بالاي طبقه فروش يا در هر طبقه در قسمت پشت در محوطه انباري يا در زير نيم طبقه قرار دارد. انتقال خوب توسط گاريچه يا ترولي، لوله هاي خرطومي خوب، شيارها، نقاله هاي غلطكي، نقاله هاي سطلي، نقاله هاي نواري، نقاله هاي شيبدار و شيارهاي حلزوني است. در فروشگاه هاي بزرگ ويترين نمايش با وسائل مختلف متحرك يا قابل برداشت معمول است. در طرح ويترين دسترسي آسان، با حداقل از دست رفتن فضاي پشت بسيار مهم است. وروديهاي كارمندان از قسمت مشتريان جدا و در صورت لزوم در مجاورت تحويل كالا، با پلكان مخصوص به رختكن با 40/0 -50/0 مترمربع براي هر فرد است. اطاقهاي كارمندان در طبقه بالاتر ارجح مي باشد. مدخل هاي ديوار مجزا كننده واحدهاي ضد آتش بايد داراي كف و سردرگاه از مواد مقاوم به آتش بوده و توسط دربهاي فلزي يا كركره داخل قاب فلزي قرار گيرد. مدخل ها نبايد از 13/2 متر پهنا و 44/2 متر ارتفاع بيشتر شود و مجموع آن نبايد از نصف طول ديوار فراتر رود. تمام اطاق هاي كارمندان و مشتريان بايد روشنايي اضطراري و مستقل از چراغ هاي اصلي با دو مدار مستقل و مجزا داشته باشند. محوطة سيركولاسيون، پلكان ها،‌ خروجي ها و غيره احتياج به علائم راهنمايي روشن اضطراري دارند. تأسيسات حرارت مركزي با كف و ديوارهاي ضد آتش بوده و دو خروج مستقيم به بيرون براي ماشين چي يا متصدي، لازم است. براي ساختمان هاي كوچك سيستم آب كرم و تهويه توسط پنجره هاي باز، گرم و سرد نموده و براي ساختمان هاي بزرگ گر مسازي با هواي گرم و سيستم تهويه مطبوع كارساز مي گردد. حرارت مناسب در سالن هاي فروش 18- 20 درجه سلسيوس، در اطاقهاي فرعي 15 درجه سلسيوس و در اطاقهاي انباري و زيرزمين 5-10 درجه مي‎باشد. ¨     ضوابط و استانداردهاي فضاي داخلي مغازه ها                                                                     -  پلكان ها : تعداد و پهناي پلكان ها بوسيله مقررات بر حسب تعداد وروديها و خروجي ها تجويز شده است. بعضي از مقررات اروپائي تصريح مي كند كه 33/0 مساحت كف را ممكن است براي كمد و پيشخوان بكار برد و بقيه مساحت در 10 مترمربع براي هر 15 فرد تخصيص داده شده است. پهناي در به قرار زير است: تا 500 نفر 1 متر براي هر 120 نفر تا 1000 نفر 1 متر براي هر 150 نفر بالاي 1000 نفر 1 متر براي هر 20 نفر پهناي كريدور و درب ها تقريباً 50/1 متر. خروجي هاي غير اصلي بايد طوري قرار بگيرند كه خروج از طريق پله ها مسدود نشود. پهناي پله ها به قرار زير است: 4000 نفر روي پله / در ساعت = پهناي پله 25/1 متر 6000 نفر روي پله / در ساعت = پهناي پله 45/1 متر 8000 نفر روي پله / در ساعت = پهناي پله 00/2 متر. پله هاي پهن تر از 00/2 متر بايد نرده اي در وسط داشته باشد. بيشتر مشتريان از پله برقي استفاده مي كنند، آسانسور براي خدمت يا سرويس هاي سريع بكار مي رود. آسانسورها بايد گروهي بوده و از ورودي قابل روئيت باشند. در فروشگاه هاي كوچك آنها در جلو ديوار پشتي و در فروشگاه هاي بزرگ در مركز ساختمان با كمتر از 50 متر فاصله از همه سمت طبقه فروشگاه باشد. آسانسورها بايد براي تقريباً 20 نفر بوده و متصدي آسانسور لازم دارند و ممكن است به صورت گروهي (6 تايي) پشت به پشت و يا پيوسته به پله برقي باشند. پله برقي هنگامي كه تقريباً 2000 نفر در ساعت بايد منتقل شوند، از اصول است و بايد متوالياً به دفعات به تمام طبقه هاي فروش در هر دو جهت حركت كنند. بهترين وضعيت واقع شدن در مركز بوده و از تمام ورودي ها قابل ديد باشد و رأس 30 درجه داشته باشد. براي پلكان پر ترافيك پله كوتاه 300 × 160 م ارجح تر است. كف پله هاي انحناء دار حداقل مساوي يا بزرگتر از 100 م م و 150 م م انداز گيري شده از باريكترين قسمت آن باشد. هر راه پله معمولي بايد داراي يك نرده و ديوار تقريباً 840 ميليمتر ارتفاع باشد كه بطور عمود با خط لبه پله اندازه گيري مي شود و يك محافظ كف فرود تقريباً 915 م م براي پلكان خصوصي و بيش از 1065 م م براي پلكان عمومي كه بطور عمود از كف فرود محاسبه مي شود، لازم است. بلوك هاي ساختماني بلند بايد داراي يك راه پلكان گرد ضد آتش با محل تالار داراي تهويه متقابل باشند. ¨  پله برقي :      پله هاي برقي براي حمل و انتقال پيوسته جمعيت لازم است، تنظيم خودكار آن توسط تكمه اي كه در بالا يا پائين قرار دارد، از طريق فتو الكتريك انجام مي‎گيرد كه زمان حركت را 40 تا 50 درصد كاهش مي دهد. طول پله برقي با 30 درجه زاويه: 732/1 × ارتفاع طبقه. طول پله برقي با 35 درجه زاويه: 428/1 × ارتفاع طبقه. پله هاي برقي را در صورت لزوم در تمام سطح طبقات بايد پخش نمود. براي مقابله با ترافيك زياد پله هاي برقي كوچك با سرعت 1 متر در ثانيه كه در هنگام تراكم ترافيك با سرعت 65/0 متر در ثانيه حركت مي كند با صرفه تر از پله هاي برقي بزرگ كم سرعت است. حائل وسط ( از لحاظ ايمني و كار) با زاويه 30 درجه بهتر است. كف پله 40/0 و پهناي پله 60/0 تا كمتر از 1 متر بايد باشد و معمولاً 80 سانتي متر است. پله هاي برقي با زاويه 30 و پهناي 1 متر انتقال سريع را ممكن مي سازد. سرعت تسمه متحرك بطور بين المللي تقريباً 50/0 متر در ثانيه است. ارتفاع نرده از كف ثابت تا پله برقي بيشتر از 80/0 متر بايد باشد.                                                                                                                                 - بـررسـي فـضاهـاي واحـدهـاي تجـاري ويـتـريـن مغـازه :           ويترين قسمتي از مغازه جهت ارائه و نمايش اجناس مي باشد كه يا به صورت شيشه اي براي مغازه هاي لباس، كفش، جواهر و ...  يا بصورت ويترين‎هاي باز براي مغازه هاي ميوه فروشي، سبزي فروشي، سوپر و غيره عمل مي كند. مساحت اين ويترين با توجه به نوع كاربري مغازه ها متفاوت مي باشد كه از 10% تا 60% سطح مغازه متغير مي باشد.           ويترين به مثابه يك نمايشگاه كوچك جهت ارائه اجناس به مشتريان عمل مي كند كه بايد از نظر شكل و فرم و ديد و نور داراي شرايط جذب مشتري باشد انواع الگوهاي ويترين هاي باز و بسته در شكلهاي زير ارائه شده است.             دو نمونه از مقطع ويترين در شكل هاي مقابل نشان داده است: 1-   مقطع ويترين در يك مغازه با زيرزمين 2-   مقطع ويترين در يك مغازه طبقه همكف و اول                                                                                                                                                                             الگوهاي ويترينهاي بازبراي قفسه بندي  سوپر مار كتها، ميوه فروشي و...                                                                                                                                                                                                                                                                                     الگوي استقـرار واحدهـاي تجـارتي و روابط بيـن اجـزاء آن : تجارتي ها به دو صورت كاربري تجارتي مسكوني و تجارتي در طرح آماده سازي پيشنهاد شده است كه اين تجارتي ها نسبت به محدوده فعاليت محله و ناحيه تقسيم بندي شده در كاربري تجارتي محله و ناحيه تقسيم بندي شده در كاربري تجارت محله مايحتاج معرفي روزانه و در ناحيه عملكرد فراتر از محله را دارا مي باشد. تجارتي ها يا بصورت خطي و يا بصورت مجموعه اي از چند واحد تجارتي در طبقات، حاشيه محور اصلي يا ناحيه قرار مي گيرند كه انواع الگوهاي استقرار اين واحدها و روابط و اجزاء آن در شكل‎هاي زير نشان داده شده است.                               الگوهـاي واحدهـاي تجـارتي با راهـرو سرپوشيـده           اينگونه تجارتي ها با داشتن راهرو در جلو مغازه ها عابرين را از آفتابهاي گرم تابستان و از شرايط جوي در زمستان محفوظ نگه مي‎دارد و راهروها محيط مناسبي براي رفت و آمد و خريد ايجاد مي نمايد. الگوهاي واحدهاي تجارتي 1-   تجارتي بدون انباري 2-   تجارتي با بالكن و انباري 3-   تجاري با يك انباري الگوهـاي واحدهـاي تجـارتي بصـورت خـطي و يا بصـورت متمـركز اينگونه تجارتي ها بصورت متمركز در يك مجموعه تجارتي يك يا چند طبقه و يا بصورت خطي بر خيابان اصلي شكل مي‎گيرند.  هر گروه كسب در راستاي يك خيابان نيم يا يك طبقه از مجموعه تجارتي را به شغل خود اختصاص داده و تشكيل بازارچه هاي مانند بازارچه فرش فروشها، بازارچه طلا و غيره... مي دهند. اين واحدهاي تجارتي عموماً عملكرد فراتر از تجارت محله اي دارد و در مركز مجموع مسكوني شكل ميگيرد و مساحت اين واحدها بر حسب نوع كسب، از 20 متر مربع تا 50 متر مربع  متغير است كه داراي يك ويترين و يك بالكن مي باشد. 1-   تجارتي بدون انبار و يا بالكن 2-   تجارتي با انبار در همكف تجارتي با انباري در زيرزمين تعييـن روابـط اجزاء تشكيـل دهنده انـواع واحدهـاي تجـاري تعيين روابط اجزاء تشكيل دهنده انواع واحدهاي تجاري‎، پلانهاي شماتيك و حدود سطح مورد نياز اين واحدها بشرح زير مي باشد. واحـد جواهـر فروشـي و ساعـت فروشـي و عينـك فروشـي و... جهت ارائه كالاي خود از ويترين هاي شيشه اي استفاده مي نمايند لذا ويترين ها درصد مهمي از وسعت مغازه را بخود اختصاص مي دهند فضاي متوسط اين گونه مغازه ها 20 متر مربع مي باشد در ضمن قسمتي از مغازه به محل تغييرات اختصاص داده مي شود. واحد عكاسي علاوه بر سالن اصلي مراجعه مشتري و ارائه كالا به دو اطاق در همان فضا جهت گرفتن عكس از مشتري و ظهور فيلم نياز دارد و متوسط فضاي لازم 30 متر مربع مي باشد. واحـدهـاي فـروش تـره بـار اينگونه واحدها به لحاظ حجم زياد محصولات، فروش و ضايعات آن از فضاي بيشتري برخوردار هستند و به انبار سرد و دسترسي دوم نياز دارند  كه متوسط سطح مورد نياز اين واحدها 50 متر مربع مي باشد. واحـدهـاي لـوازم التحريـر و كتـابفروشـي و نوشـت افـزار اين گونه واحدها لازم است كه كالاي خود را در معرض ديد مشتريها قرار دهند و به اين لحاظ ويترين هاي باز و قفسه بندي ها در اين مكان ها از حساسيت خاصي برخوردارند و مي بايست درصد مهمي از مغازه را به آن اختصاص داد و وسعت متوسط اين واحدها 30 متر مربع و داراي يك انبار مي‎باشند. صرفاً روزنامه فروشي ها در مكان هاي كوچكتر مانند دكه نيز ارائه خدمات مي‎دهند واحدهايي مانند تايپ و چاپخانه كه در اين گروه قرار دارند جهت نصب دستگاههاي خود وسعت بيشتري لازم دارند كه حد متوسط آن 50 متر مربع مي باشد. واحـدهاي فـروش مـواد غذايـي سوپر مواد پروتئيني، قصابي، مرغ و ماهي و لبنياتي، شيريني فروشي به وسعتي بيش از 50 متر مربع نياز دارد. در اين گونه مغازه ها بيش از 50% وسعت آن را يخچالهاي ويتريني و ويترينهاي باز مانند قفسه ها، ا بخود اختصاص مي دهند. واحدهاي تجارتي مانند تاكسي تلفني، خشك شويي، آرايشگاه مردانه و آرايشگاه زنانه به وسعتي بيش از 50 متر مربع نياز دارد. معمولاً در آرايشگاه ها و تاكسي تلفني به يك فضا جهت آبدارخانه و محل استراحت موقت احتياج دارد واحـدهـاي بهـداشـتي اين واحدها خدمات بهداشتي مورد نياز مردم را ارائه مي دهند مانند لوازم بهداشت و داروخانه و... .  متوسط اين قبيل واحدها 30 متر مربع و داراي ويترين هاي شيشه اي و قفسه بندي مي باشند. واحـدهـاي پـوشـاك اين واحدها ارائه دهنده كليه البسه از لباس زير تا كفش به مردم است.  متوسط اين قبيل واحدها 30 متر مربع است كه شامل ويترين و اطاق پرو مي باشد.         واحـدهـاي تجـارتي، طبـخ و ارائـه غـذاي گـرم اين گونه واحدها مانند چلوكبابي، كبابي، قهوه خانه، پيتزا فروشي انواع غذاهاي گرم طبخ و در همان مكان به مشتريان ارائه مي‎گردد.  اين كاربري ها بايد داراي فضاي مناسب جهت طبخ غذا (آشپزخانه) فضا جهت انبار مواد غذايي و دسترسي دوم جهت سرويس دهي به اين فضاها باشد. سالن اصلي غذاخوري بايد داراي محيط آرام و مناسب جهت جذب مشتري باشد وسعت اين فضا از 20 مترمربع تا 200 مترمربع متفاوت است. واحـد اغـذيـه فروشی اين واحدها غذاهاي سرد و گرم انواع ساندويچها را ارائه مي‎دهند كه داراي يخچالهاي نگهداري مواد غذايي و محل پخت و پيش خوان جهت سرو آن دارد. واحـد نـانـوايـي نانوايي دو نوع پخت ميشود: 1- سنتي 2- ماشيني نوع سنتي آن داراي يك تنور مي باشد توسط دست انجام مي‎گيرد و سطح متوسط آن 30 مترمربع و نوع ماشيني معمولي آن بطور متوسط 50 مترمربع وسعت نياز دارد و يك پيشخوان براي ارائه نان به مشتري جلوي درب ورودي قرار دارد. قطعات تجاري مسكوني حاشيه خيابان اصلي داخلي محله سيماي كلي واحدهاي تجاري مسكوني و نحوه قرار گرفتن تعداد طبقات و راههاي ارتباط عمودي و افقي نشان داده شده است. طبقه همكف تجارتي و طبقات فوقاني مسكوني مي‎باشد.       قطعات تجارتي حاشيه خيابان اصلي داخل محله سيماي كلي واحدهاي تجارتي و نحوه قرار گرفتن تعداد طبقات و راههاي عمودي و افقي آن نشان داده شده است. قطعات تجاري مسكوني حاشيه خيابان اصلي داخل محله سيماي كلي واحدهاي تجاري مسكوني و نحوه قرار گرفتن تعداد طبقات راههاي ارتباطي عمودي و افقي آن نشان داده شده است. طبقه همكف تجارتي و طبقات فوقاني مسكوني مي باشد. مجموعه تجاري واقع در مركز ناحيه قطع شمال شرقي ميدان اصلي ناحيه، به كاربري تجاري ناحيه اختصاص داده شده است كه بر اساس مطالعات و بررسي هاي انجام شده سيماي كلي واحدهاي تجاري و نحوه قرار گرفتن تعداد طبقات و راههاي ارتباطي عمودي و افقي نشان داده شده است. 1-   ساختمان دفاتر تجاري كه همكف آن اطلاعات فضاهاي عمومي در طبقات فوقاني دفاتر تجاري قرار دارد. 2-   فروشگاه بزرگ ناحيه ( فروشگاه شهر و روستا – فروشگاه قدس) كه شامل طبقه همكف و اول مي باشد. 3-  يك مجموعه تجاري همگن شامل انواع واحدهاي كسب- ناحيه اي مانند(طلا فروشي – بزازي و...) در طبقه همكف و اول و در طبقه دوم به توليدي‎هايي مانند لباس دوزي – كفاشي و ... در نظر گرفته شده است. 4-   رستوران و مجموعه اي از تهيه انواع غذاها در دو طبقه در نظر گرفته شده است. 5-   در اين قسمت با توجه به همجواري مجموعه تجاري يك سينما در نظر گرفته شده است. 6-   بازار روز كه مجموعه اي از واحدهاي تجاري در يك طبقه در نظر گرفته شده است. 7-   همكف اين ساختمان تجاري در دو طبقه فوقاني آن براي اداري در نظر گرفته شده است. دفاتر تجاري به لحاظ قرارگيري انواع دفاتر تجارتي در يك مجموعه و استفاده از يك خدمات مشترك كل دفاتر در يك مجموعه در حاشيه محور اصلي محله متصل به تجارتي ناحيه در نظر گرفته شده است. مجموعه دفاتر تجارتي شامل سه طبقه كه طبقه همكف داراي ورودي، اطلاعات، نمايشگاه و ساير فضاهاي مشتري كه براي كل دفاتر مورد نياز مي‎باشد. طبقات اول و دوم داراي دفاتر تجارتي كه متوسط زيربناي هر واحد 60 متر مربع در نظر گرفته شده است شامل يك فضا جهت ورودي، اطلاعات و سالن انتظار و اطاقهايي جهت كارهاي اداري، سرويس و فضاهاي بهداشتي و آبدارخانه مي باشد كه در قالب انواع الگوهاي واحد تجارتي نشان داده شده است. انواع دفاتر تجارتي 1- دفاتر شركت ساختماني         2- دفاتر بازرگاني 3- دفاتر وكلا                         4- دفاتر اسناد رسمي (محضر)   پاركينگ ، طرحي عملكردي و كاربردي پاركينگ ها وجوه مشترك متعددي با ساير ساختمانها دارند . با اين حال داراي برخي تفاوتهاي منحصر به فرد نيز مي باشند . اولين تفاوت بديهي اين است كه براي دسترسي اتومبيلها از يك طبقه به طبقة ديگر بايد يك سيستم گردشي وجود داشته باشد ، استفاده از آسانسور نفربر و پله كه امكان تردد افراد را فراهم مي كنند براي اتومبيلها ميسر نيست . اين سيستم گردشي مي تواند براي يك شخص عادي كه به نقشه ها و طرحهاي آن نگاه مي كند كاملاً پيچيده و مشكل باشد ، با اين حال ، پيچيده بودن طرح بدان معنا نيست كه راننده هنگام استفاده از سيستم دچار سردرگمي خواهد شد . از طرفي ، بعضي از سيستمها براي رانندگاني كه با آن آشنايي ندارند مشكل ايجاد مي كنند ، بنابراين مهم است كه كارفرما درك صحيحي از نكات مربوطه داشته باشد تا بتواند طرحها را آگاهانه مورد بررسي و تأييد قرار دهد . عوامل بسياري در تهيه بهترين طرح كاربردي براي يك پاركينگ خاص مؤثر هستند : ـ نوع يا انواع استفاده كنندگان ـ ارتفاع كف تا كف ـ ابعاد سايت ـ هندسه پاركينگ حجم تردد در ساعات اوج ـ ظرفيت جريان تردد مسير حركت طرح پاركينگ نه تنها متأثر از ضوابط طراحي آنهاست بلكه سياستهاي محلي و ملي كشور بنا به شرايط موجود تأثيرگذار مي باشد لذا قبل از اقدام به طراحي بايد سياستهاي وضع شده از طرف شهرداري را مدنظر قرار داد. تعاريف[1] 1 ) اتومبيل طراحي استاندارد : اندازه اتومبيلي كه مشابه يا نزديك به اندازه 87 درصد اتومبيل متداول را تشكيل مي دهد . (اندازه اتومبيل استاندارد 72/1* 8/4 ) 2 ) ارتفاع آزاد موجود : ارتفاع عمودي كه اتومبيل و يا عابر پياده هنگام تردد در پاركينگ با آن مواجه مي شود . 3 ) ارتفاع كف تا كف : فاصله عمودي بين سطح فوقاني يك طبقه با سطح فوقاني بالايي يا پاييني آن اندازة اين فاصله بين 7/2 تا 6/3 متر است ولي معمولاً 00/3 متر در نظر مي گيرند . 4 ) پاركينگ چند طبقه : پاركينگي است كه در طبقات بالاي زمين احداث مي گردد . پاركينگ هاي چند طبقه معمولا ساختمانهاي باز هستند و با هواي آزاد تهويه مي گردند . 5 ) پاركينگ زيرزميني : پاركينگي است كه در طبقات زيرزمين احداث مي گردد . 6 ) تدابير امنيتي غير فعال : عوامل فيزيكي يك پاركينگ طبقاتي كه بداشتن امنيت مناسب ، معمولا با داشتن ميدان ديد كافي كمك مي كنند . 7) تدابير امنيتي فعال : تدابير يا سيستم امنيتي كه مديريت يا كاركنان پاركينگ را از اتفاقاتي كه در پاركينگ رخ مي دهد آگاه مي سازد . 8 ) جايگاه : فضاي پارك يك اتومبيل ، بدون در نظر گرفتن راهرو يا ساير فضاهاي متصل به آن 9 ) جايگاههاي زاويه دار : جايگاههاي پاركي كه بر راهرو عبوري عمود نيستند . 10 ) رامپ سرعت : دو محوطه پارك با اختلاف سطح 60 ـ 125 سانتيمتر را به هم وصل مي كند . 11 ) رامپ مارپيچي : رامپ پيچشي با شعاع كم ، كه به آن مارپيچ تيزرو نيز اطلاق مي شود . اين نوع رامپ هيچ گونه جايگاه پارك ندارد و مسير بسيار سريعي را براي بالا رفتن يا پايين آمدن فراهم مي كند . 12 ) سيستم تلويزيوني مدار بسته : سيستمي كه از مدارهاي تلويزيوني و ساير دستگاهها تشكيل شده و توسط كابلي كه علايم را فقط در يك مدار داخلي انتقال مي دهد به يكديگر مرتبط اند . 13 ) سيستم كنترل درآمد و دسترس پاركينگ : هردستگاه يا مجموعه اي از دستگاهها كه ورود، استفاده و يا درآمد يك جايگاه پارك را كنترل مي كند . 14) شعاع گردش : فاصله از مركز تا لبه تنگ ترين دايره راحتي كه قسمت خارجي چرخ بيرون جلو اتومبيل طراحي با سرعت 16 كيلومتر در ساعت طي مي كند .  15 ) شيب انتقالي : ناحيه اي از كف تا تقاطع دو شيب متفاوت را ملايم مي كند و احتمال برخورد كف اتومبيل با زمين را به حداقل مي رساند . 16 )‌ طبقه : در پاركينگ هاي طبقاتي به دليل وجود محوطه هاي پارك و رامپ هاي شيبدار ، حدود هر طبقه از طريق نقشه هاي اجرايي مشخص مي شود زيرا تشخيص آغاز و پايان يك طبقه مشكل است . مهمترين نكته اين است كه كليه قسمتهاي كف فقط يكبار در نقشه ها نشان داده شوند . 17 ) علايم : سيستمي كه استفاده كننده از پاركينگ را از جهت حركت ، اخطارها و فرمانها آگاه مي كند . 18 ) كارت خوان : دستگاهي مشابه دستگاه كارت اعتباري ، كه كارتهاي رمزدار را مي خواند و در صورت معتبر بودن با فرستادن علامت الكترونيكي دروازه را باز مي كند . 91 ) مدول : ابعاد ديوار به ديوار يك محوطه پارك ، تركيبي از يك يا دو رديف اتومبيلهاي پارك شده و راهرو بين آنها است . يك « مدول » مي تواند يك رديف يا دو رديف اتومبيل باشد ، يعني اينكه جايگاههاي توقف تنها در يك طرف راهرو عبوري و يا اينكه در هر دو طرف آن واقع شده باشند . تيپ هاي ساختماني پاركينگ : كل پاركينگهاي طبقاتي در 4 تيپ دسته بندي مي شوند . 1 ـ پاركينگهاي با كف مسطح و راهروهاي مسطح عبوري 2 ـ پاركينگهاي با سطوح شكسته ( نيم طبقه ) 3 ـ پاركينگ هاي با طبقات رامپي ( محوطه هاي پارك شيبدار و راهروهاي شيب دار عبوري ) 4 ـ پاركينگ هاي نواري تابدار 1 ـ پاركينگ با كف مسطح اين نوع پاركينگ را مي توان به صورت مضربي از مدول در عرض طراحي كرد ، لذا قابل تطبيق با سايت است . گردش رامپ در اين الگو براي ايجاد ورود و خروج مناسب ، در خلاف جهت عقربه هاي ساعت صورت مي پذيرد .     2 ـ پاركينگ با سطوح شكسته اين دسته از پاركينگ ها معمولا در 12 سطح شامل طبقه همكف و با اختلاف 5/1 متر يا كمتر احداث مي گردد . مسيرها معمولا يك طرفه اند زيرا رامپ ها يكطرفه هستند .       3 ـ پاركينگ با طبقات رامپي در اين الگو اتومبيل ها در كنار مسيري كه به عنوان رامپ نيز عمل مي كند پارك مي شوند .           از آنجاكه اين الگو فقط يك راه عبور دارد ، استفاده از آن براي پاركينگهايي كه بيش از 750 جايگاه ظرفيت دارند توصيه نمي گردد . در شكل اول رامپ پاركينگي به طرف پايين قرار گرفته و در شكل دوم رامپ پاركينگي به طرف بالا و پايين متقاطع است . پاركينگهاي رامپي معمولا به صورت دو محوطه در يك عرض ساخته مي شوند و طرح آنها قابل انطباق با سايت نيست .             4 ـ طرح نواري تابدار در اين الگو لبه هاي كناري نوارهايي با كف مسطح اند . در سطح داخلي كفها به صورت شيبهايي ساخته شده اند تا رامپ داخلي را به وجود آورند . معمولا رامپ ها در اين الگو يكطرفه است .           اصولا ماكزيمم طبقات يا گردش كه براي يافتن جايگاه پارك در نظر گرفته مي شود اغلب 6 طبقه است . طبقات بيشتر به دليل ايجاد تاخير و سردرگمي راننده در پيدا كردن جهت بي فايده است . بنابراين اگر ورودي ها به نحوي قرار گيرد كه دسترس از چند سطح وجود داشته باشد و يا اينكه رامپ دسترس به ورودي از 2 طبقه يا بيشتر بالا رود مي توان از طبقات بيشتري استفاده كرد .               رامپ ها رامپ ها راهروهاي شيبدار عبوري هستند كه دسترسي به سطوح پاركينگ را تامين مي نمايند . رامپ ها به صورت زير دسته بندي مي گردند : الف ـ رامپ هاي مستقيم . ب ـ رامپ هاي مارپيچي . 1 ـ دو نوع اصلي رامپ هاي مستقيم : رامپ سرعت و رامپ تيزرو است .         شكل رامپ مستقيم بين طبقات را نشان مي دهد . ( رامپ تيزرو )     شكلها رامپ مستقيم بين سطوح شكسته يك طبقه را نشان مي دهد ( رامپ سرعت ) 2 ـ رامپ حلزوني يا مارپيچي : دو نوع اصلي حلزوني ، حلزوني هاي يك نواري و دو نواري هستند كه به ازاي هر 360 درجه گردش بترتيب يك طبقه ( معمولا 3 متر ) و دو طبقه بالا مي روند .دليل دو نواري ناميده شدن نوع دوم اين است كه با بالا رفتن حلزوني به اندازه 6 متر در هر چرخش كامل دو نوار حلزوني به يكديگر بافته ( تلفيق ) ميشوند . بنابراين حلزوني دو نواري ، اين امكان را به يك وسيله نقليه مي دهد كه براي تردد از هر طبقه ديگر از تقريبا نصف تعداد پيچها عبور كند . همانند محوطه هاي پارك ، حلزوني اكسپرس نيز مي تواند يك نواري يا دو نواري باشند . حلزوني سه نواري نيز وجود دارد كه از آن بندرت استفاده مي شود . ين حلزوني داراي سه نوار در هم پيچيده شده است و بازاي هر 360 درجه چرخش 9 متر بالا مي رود.                                جريان ترافيك در مارپيچي ها مي تواند يك يا دو طرفه باشد . در جريان يكطرفه جايگاههاي پارك بهتر است مورب باشند و براي جايگاههاي 90 درجه جريان ترافيكي بايد دو طرفه باشد . هنگامي كه فقط دو محوطه پارك وجود دارد ، مارپيچي يك نواري بايد داراي ترافيكي دو طرفه باشد . مگر اينكه يك مارپيچي ديگر با يك رامپ تيزرو مسير پايين رفتن را تامين نمايد . در حالي كه مارپيچي دو نواري ترافيك مي تواند يكطرفه يا دو طرفه باشد .              محوطه هاي گردشي ، معمولاً مسطح و يا داراي دور ملايمي مي باشند . از طرفي وقتي مساحت پاركينگ كم است شيب مسير تغيير جهت مي تواند برابر محوطه هاي پارك باشد . البته در صورتيكه مسير تغيير جهت در مركز محل تلاقي دو محوطه پارك به شكل (*) است قرار گرفته باشد . بنابراين در يك تركيب نواري كه 50/1 متر در امتداد هر محوطه پارك بالا مي رود ، حداقل طول ها براي ترافيك دو طرفه بايد حدود 45 متر و براي ترافيك يك طرفه حدود 40 متر باشد . يك سيستم يك نواري با راهروهايي كه 3 متر كامل ارتفاع دارند ، بايد داراي بنايي با حداقل طول 65 متر براي ترافيك يك طرفه و 70 متر براي ترافيك دو طرفه باشد . معمولاً در سيستمهاي دو نواري ، اگر مسير تغيير جهت شيبدار باشد طول بنا 65 متر و اگر مسطح باشد 67 متر مي باشد طول بنا در حلزوني هاي 3 نواري كه قبلاً ذكر شدند بايد 90 متر باشد . بنابراين اگر طول رامپ سرعت 11 متر و شيب مناطق پاركينگي داراي شيب مطابق با درجه سهولت تردد عالي باشند ارتفاع بيش از 6, 0 متر در رامپ سرعت باعث حذف جايگاههاي انتهاي محوطه خواهد شد . ( 66/0 متر = 11*06/0 متر ) هر نوع طرح براي انتخاب شيب بايد نكتة زير را در نظر بگيرد : هنگامي كه اختلاف شيب موجود بين دو قسمت از دالهاي كف 10 % يا بيشتر باشد ، براي جلوگيري از برخورد عقب اتومبيل با زمين بايد از انتقالي استفاده شود . بطور كلي منطقة انتقالي بايد داراي شيبي برابر نصف اختلاف شيب بين دو رامپ بوده و حداقل تا 3 متر امتداد پيدا كند تا چرخهاي اتومبيل كل منطقه انتقالي را در بر نگيرند  ارتفاع رامپ هاي سرعت محدود به 5/1 متر است و حتي با وجود اين محدوديت نيز بايد كمي در راهروي عبور امتداد پيدا كنند . اين بدين علت است كه براي رسيدن به درجة سهولت تردد عالي طول كلي رامپ به اضافة مناطق انتقالي بايد 5/12 متر باشد . بطور خلاصه ، طول بنا بر نوع سيستم استفاده شده تأثير مي گذارد و بهر حال هنگاميكه طول بنا كم است مي توان از رامپ هاي سرعت استفاده نمود . ضمناً عرض بنا همانطور كه تعيين كننده تعداد محوطه هاي پارك و مدولي است كه از آن استفاده مي شود ، در انتخاب سيستم نيز مؤثر است . فاصلة پشت تا پشت ديوارهاي بيروني سازه نه تنها شامل فاصلة بين ديوارهاي داخلي ، بلكه شامل ضخامت آنها نيز مي شود . جريان ترافيكي در حلزوني هاي يك نواره و دو نواره مي تواند يك يا دو طرفه باشد . اين تركيب موجب مي شود كه حركت ترافيكي حالت خود اجرايي پيدا كند با جايگاههاي پارك عمودي ، راننده اي كه توجهي به علائم نداشته و در جهت خلاف مي راند براي رانندگان ديگر كه جهت حركت صحيح را رعايت مي كنند ايجاد اشكال خواهد كرد ، خصوصاً اگر محوطه گردش براي ترافيك يك طرفه طراحي شده باشد . بنابراين اگر جايگاههاي 90 درجه بكاربرده شوند ، بايد سيستمي را طراحي كرد كه بتواند ترافيك دو طرفه را در خود جاي دهد . از طرف ديگر اگر ترافيك دو طرفه مد نظر باشد ، نبايد از جايگاههاي مورب استفاده نمود زيرا تركيب اخير زماني مشكل ايجاد خواهد كرد كه راننده اي كه از يك سمت مي راند ، جايگاهي را كه براي سمت مخالف در نظر گرفته شده است مشاهده كرده و با سختي سعي در وارد شدن به آن نمايد . چنين راننده اي علاوه بر ايجاد تأخير در حركت ترافيك به احتمال زياد پارك نامناسبي خواهد داشت بطوريكه اتومبيل او بخشي از جايگاه مجاور را اشغال خواهد كرد.  يك حلزوني يك نواري دو محوطه اي بايد داراي ترافيك دو طرفه باشد مگر اينكه حلزوني دوار يا يك رامپ اكسپرس مسير پائين رفتن را تأمين نمايد . با اين حال براي دستيابي به ترافيك دو طرفه مي توان از حلزوني هاي يك نواري در تركيبي كه بعنوان حلزوني هاي پهلو به پهلو يا پشت به پشت شناخته شده اند استفاده نمود . بايد توجه داشت كه در حلزوني هاي سه محوطه اي پهلو به پهلو محوطه پارك مياني بايد داراي جايگاهي 90 درجه و ترافيك دو طرفه باشد در اين سيستم محوطه هاي پارك مسطح در فواصل 5/1 متري بالا  آمده و براي جبران تفاوت سطح بين آنها از رامپهاي سرعت استفاده مي شود . حلزوني هاي يك نواري داراي الگوي گردشي تكراري بوده و براي راننده به آساني قابل درك مي باشند . در حلزوني هاي نيم طبقه اي پهلو به پهلويي كه داراي 3 يا 4 محوطه هستند ، بيشتر مساحت كف مسطح مي باشد و به همين دليل راننده دريافتن اتومبيل خود هنگام بازگشت به پاركينگ با مشكل كمتري مواجه مي شود . ضمناً؛ حلزوني هاي پهلو به پهلو بهترين ميدان ديد را در امتداد عرض سازه كه مي تواند داراي هر نوع طراحي براي محوطه هاي پارك شيب دار باشد، فراهم كرده و به اين وسيله باعث افزايش امنيت غير فعال پاركينگ  مي گردند. يك نقطه ضعف هر گونه طرح حلزوني يك نواري، تعداد گردشهاي لازم براي رفتن از بالا به پائين و يا بلعكس مي باشد. با افزايش تعداد طبقات، سيستمهاي دو نواري كه طبق تعريف در هر گردش كامل دو طبقه بالا مي روند، محبوبيت بيشتري پيدا ميكنند. ترافيك دو طرفه را مي توان در يك تركيب دو محوطه اي از يك حلزوني دو نواري پياده نمود. بدين ترتيب كه يك نوار براي بالا رفتن و ديگري براي پائين آمدن مورد استفاده قرار مي گيرد. براي رفتن از نوار بالا رونده ورودي به نوار پائين رونده ي خروجي ( با فرض اين كه پاركينگ زيرزميني نباشد) از يك مسير تغيير جهت استفاده مي شود. اين عملاً هنگامي امكان پذير است كه دو محوطه شيب دار در مركز سازه يكديگر را قطع كنند. بسته به نوع استفاده كنندگان، اغلب در هر دو طبقه تنها يك مسير تغيير جهت در نظر گرفته مي شود.   مارپيچ نيم طبقه اي يك  طرفه مارپيچ نيم طبقه اي دو طرفه                             بعضي اوقات در يك حلزوني دو نواري از ترافيك دو طرفه استفاده مي شود در اين صورت راننده از روي همان نواري كه بالا رفته است پائين آمده و ايجاد مسير تغيير جهت بين نوارها ضروري نيست. ارتباط بين نوارها تنها در بالا و پائين سازه برقرار مي شود. ترافيك دو طرفه روي يك حلزوني دو نواري، منجر به دو نوار بالا رونده و دو نوار پائين رونده مي شود و چنانچه بعداً بحث خواهد شد اين ممكن است يك نقطه ضعف يا قوت باشد. هنگاميكه پروژه خيلي بزرگ است (معمولاً با بيش از 1500 جايگاه ) حلزوني هاي دو نواري را مي توان مانند حلزوني يك نواري بصورت پشت به پشت و يا پهلو به پهلو قرار داد . معمولاً در اين صورت ، پاركينگ به صورت سازه جداگانه تلقي مي شود كه در آن ايجاد مسير تغيير جهت از يك حلزوني به حلزوني ديگر مجاز است ولي توصيه نمي شود. با ترافيك يك طرفه نوار بالا رونده و دو نوار پائين رونده، و با ترافيك دو طرفه چهار نوار بالا رونده و چهار نوار پائين رونده وجودخواهد داشت. معمولاً اين نوع پاكينگ موجب گيج شدن راننده شده و مشكل اتومبيلهاي گمشده يك امر مكرر خواهد بود. بنابراين بغير از زماني كه مشكل ظرفيت استفاده از بيش از يك مسير گردشي را ضروري ميسازد ، معمولاً بايد از كاربرد حلزوني هاي دو نواري چندتايي اجتناب كرد. بسياري از سيستم هاي متداول، داراي حلزوني هاي دو نواري دو محوطه اي و محوطه هاي مسطح مضافي هستند كه منشعب از مسير گردشي اوليه مي باشند كه در چنين حالتي، محوطه مسطح مي تواند بعنوان مسير تغيير جهت از مدار بالا رونده به مدار پائين رونده نيز مورد استفاده قرار  گيرد. به همين ترتيب حلزوني هاي يك نوار ممكن است داري محوطه هاي مسطحي  باشند كه منشعب از مسير چرخش اصلي هستند. در بعضي موارد يك محوطه ي پارك به تركيب شيبدار ميتواند داراي جريان هاي ترافيكي باشد كه منجر به يكي از دو الگوي گردشي حلزوني يعني يك نواري يا دو نواري خواهد شد. رامپ هاي اكسپرس خارجي روي سيستم يك نواري محوطه هاي پارك روي سيستم يك نواري با زيربناي وسيع                    افزودن محوطه هاي مسطح به مسير گردشي اصلي ، راننده را درانتخاب مسير با سردرگمي مواجه    مي كند . سازه اي كه داراي زيربناي خيلي وسيع است ممكن است فقط داراي يك يا دو محوطه كه نسبت به سطح باقي مانده تشكيل يك شيب مي دهند باشد. بطور كلي ، هر چه تعداد محوطه هاي پارك مسطح بيشتر باشد، ميدان ديد لازم براي امنيت و آسايش رانندگان بيشتر خواهد بود. رامپ هاي اكسپرس اغلب وقتي مورد استفاده قرار مي گيرند كه هدف قرار گرفتن كليه جايگاهها بر روي سطوح مسطح مي باشد. براي رسيدن به يك تركيب حلزوني يك نواري ، معمولاٌ محوطه هاي پارك شيب دار و يا رامپ هاي اكسپرس را با محوطه هاي پارك مسطح تركيب مي كنند . با اين وجود به دليل نكات مربوط به ارتفاع و تعداد دورها ، سيستمهاي دو نواري نيز مي توانند مورد استفاده واقع شوند . بطور كلي ، به منظور فراهم كردن آسايش راننده ، ميدان ديد خوب و جهت يابي آسان استفاده از طرح هاي يك نواري براي پاركينگ هايي كه مورد استفاده تعداد زيادي از رانندگان عبوري ( غير دائم ) هستند، مناسب تر مي باشد . از طرفي  اگر استفاده كنندگان حضور هر روزه دارند ، بزودي با سيستم آشنا شده و جستجوهاي طولاني و مسيرهاي خروج مدار گونه آنها را خسته خواهد كرد . بنابراين ، براي پاركينگ ادارات و موقعيتهاي ديگري كه استفاده كنندگان آنها عمدتاٌ هر روزه هستند ، محوطه هاي پارك شيب دار در سيستمهاي دو نواري ارجح تر مي باشند . ابعاد اتومبيل طراحي براي طراحي پاركينگ چند طبقه معمولاً نوع اتومبيل طراحي در نظر گرفته مي شود . اتومبيل استاندارد ،  اتومبيل بزرگ و اتومبيل كوچك ، جدول  زير طول و عرض اين سه اتومبيل را نشان مي دهد . جدول ابعاد اتومبيل طراحي ـ ميليمتر رديف نوع اتومبيل طول كل عرض كل 1 بزرگ 5700 2050 2 استاندارد 480 1720 3 كوچك 4400 1650   درصد فراواني از هر يك از سه اتومبيل فوق در بين اتومبيل هاي شخصي فعال در جدول نشان داده شده است . اين درصد مي تواند براي تعيين تعداد جايگاه لازم در سه اندازة فوق به كار رود . جدول درصد فراواني اتومبيل هاي بزرگ ، استاندارد و كوچك اتومبيل درصد فراواني از كل بزرگ 13% استاندارد 20% كوچك 67 %   ابعاد و درصد فراواني اتومبيل براي طراحي ، در سه اندازه از تجزيه و تحليل آمار نمونه اي اتومبيل هاي سواري فعال در كشور بدست آمده است . دايره گردش اتومبيل طراحي : براي تعيين عرض مسيرهاي منحني و نقاط گردش از شعاع دايره گردش خارجي و داخلي اتومبيل بزرگ استفاده مي شود . شعاع گردش براي اتومبيل بزرگ را براي سرعت 16 كيلومتر در ساعت نشان مي دهد . 5700 * 2050           4800 * 1720       4400 * 1650ساير اندازه مربوط به اتومبيل بزرگ كه مبناي طراحي برخي عناصر قرار مي گيرد ، در شكل بعدي نشان داده شده است . دايره گردش اتومبيل بزرگ ابعاد اتومبيل طراحي بزرگ ـ سانتيمتر              هندسه پاركينگ : يك مرحله مهم در طراحي كاربردي انتخاب هندسه پاركينگ است . مهمترين ابعاد عرض جايگاه و مدول پاركينگ مي باشد . طراحان پاركينگ ، ابعاد مدول را مهمتر از ابعاد راهروهاي عبوري مي دانند زيرا راهرو تنها فضايي است كه وقتي اتومبيل ها مقابل يكديگر پارك مي شوند بوجود مي آيد راهرو جنبة تئوري داشته و متغير است در حاليكه مدول  يك بعد واقعي است . اولين نكته اصلي فضاي كافي براي باز شدن درب اتومبيل هاست . دومين نكته اصلي در طراحي حركت وسيله نقليه به داخل جايگاه است هر چه زاويه پارك از 90 درجه به 45 درجه نزديك تر مي شود ، مدول پارك را مي توان كوچكتر كرد بدون آنكه قابليت مانور در ورود به جايگاه تغيير نمايد عرض مدول تا اندازه اي بستگي به عرض جايگاه دارد . يك جايگاه باريك تر احتياج به مدول وسيعتري دارد تا بتوان همان راحتي را كه در مانور به داخل يك جايگاه عريض وجود دارد فراهم نمود . در جايگاه هايي كه از حد مي نيمم عريض تر هستند ، دور زدن و بستن درب اتومبيل راحت تر انجام مي شود . براي ايجاد راحتي بيشتر معمولاً افزايش عرض جايگاه روش اقتصادي تري نسبت به افزايش عرض مدول مي باشد . جايگاهها ابعاد جايگاه با توجه به اندازه هاي اتومبيل طراحي و فاصله لازم براي باز شدن دو در اتومبيل در درجات مختلف سهولت براي پارك اتومبيل در جدول نشان داده شده است .           جايگاه بر اساس ابعاد اتومبيل بزرگ ، استاندار ، كوچك و درجه سهولت ـ ميليمتر درجه سهولت نوع جايگاه جايگاه بزرگ جايگاه استاندارد جايگاه كوچك الف عرض كل 2800 2470 2400 طول كل 6000 5100 4700 ب عرض كل 2700 2370 2300 طول كل 5900 5000 4600 ج عرض كل 2650 2320 2250 طول كل 5850 4950 4550 د عرض كل 2550 2220 2150 طول كل 5800 4900 4500             جايگاههاي بازاويه كمتراز90درجه درمسيرهاي يكطرفه، پارك راحت تري راامكان پذير مي سازد. ليكن استفاده از جايگاه مورب كارآيي سطوح ثابت را كاهش مي دهد .كارآيي سطوح ثابت بصورت نسبت سطح جايگاه ها به كل سطح طبقه و به شكل درصد بيان مي شود و در حالت 90 درجه ، بيشترين مقدار را دارد .                   تعداد جايگاه مورد نياز در جدول ارائه شده توسط وزارت مسكن نشان داده شده است . تعداد جايگاه مورد نياز در كاربريهاي مختلف شهري ( با حداقل زيربناي 1860 متر مربع )   تجاري براي هر 40 متر مربع زير بنا ، يك واحد پاركينگ براي فروشنده به اضافه دو واحد براي هر 20 متر مربع زيربنا (براي مشتري ) صنعتي براي هر 75 متر مربع زير بناي كارخانه يك واحد پاركينگ  به اضافه يك واحد براي هر 30 متر مربع زيربنا براي اداري اداري براي هر 30 متر زير بنا يك واحد پاركينگ انبار براي هر 230 متر مربع زير بنا ، يك واحد پاركينگ هتل و متل براي هر اتاق يك واحد به اضافه هر سه مستخدم يك واحد به اضافه هر 5/2 نفر كارمندان سالن اجتماعات يك واحد هر 6/4 متر مربع فضاي سالن اجتماعات يك واحد رستوران براي هر 85 متر مربع يك واحد براي كاركنان به اضافه هر 6/4 متر مربع نيز يك واحد براي مشتري سالن اجتماعات براي هر 5/2 كارمند يك واحد به اضافه هر 6/4 متر مربع نيز يك واحد براي مشتري بيمارستان براي هر سه تخت مراكز بهداشتي درماني براي پزشكان يك واحد به اضافه هر 5/2 نفر كارمند يك واحد و 2 واحد براي هر اتاق مشاوره كودكستان براي هر كارمند و مربي يك واحد دبستان براي هر معلم يك واحد به اضافه سه واحد راهنمايي و دبيرستان براي هر معلم يك واحد به اضافه تا 1200 دانش آموز 5 واحد براي كاركنان و بيش از 1200 دانش آموز 10 واحد براي كاركنان دانشگاه و آموزش عالي براي 25 دانشجو يك واحد مراكز ورزشي تا 279 متر مربع زيربنا 2 واحد بيش از آن 6 واحد به اضافه براي هر 14 متر مربع فضا يك واحد  ( براي 279 متر مربع ) و بيش از آن براي هر 46 متر مربع يك واحد براي مراجعان             پاركينگهاي مورب مي توانند راندمان بيشتري نسبت به پاركينگهاي 90 درجه داشته باشند .   طرز قرار دادن جا پاركها [2] ترتيب مناسب براي قرار گيري جا پاركها به موقعيت و اندازه زمين ، و همچنين به موقعيت محل ورودي اصلي بستگي دارد . اصول زير را بايد در انتخاب نوع و ترتيب جا پاركها رعايت كرد : در پاركينگهاي جمعي ، از پاركينگ موازي استفاده نمي شود . همچنين ، زاويه پاركينگ مايل نبايد از 45 درجه كمتر باشد . از نظر سطح مورد نياز ، بازده جا پاركهاي عمود ( شكل 1 ـ الف ) بيشترين است . يعني ، اگر محدوديتي از نظر ابعاد زمين وجود نداشته باشد ، با اين نوع قرارگيري از مقدار معيني زمين تعداد بيشتري جا پارك به دست مي آيد . جريان ترافيك در راهرو جا پارك هاي مايل بايد يك طرفه باشد ( شكل 1 ـ ب ) جريان ترافيك در راهرو جا پاركهاي عمود ، ممكن است يك طرفه و يا دو طرفه باشد . در راهروهاي يك طرفه ، اگر جهت گردش داخلي در خلاف جهت حركت عقربه هاي ساعت باشد ؛ رانندگان وسايل نقليه ديد بهتري دارند ، و هنگام پارك كردن ، موقعيت وسيله خود را بهتر تشخيص مي دهند .             شكل  ( 1 ) دو نمونه از جا پاركهاي عمود و مايل به منظور استفاده بيشتر از زمين ، توصيه مي شود كه راهروهاي اصلي را در امتداد طول پاركينگ قرار دهند ( شكل 2 ) همچنين ، اگر ابعاد زمين يا ساختمان اجازه مي دهد ، بهتر است يك رديف جا پارك در امتداد محيط پاركينگ قرار دهند . به اين ترتيب ، در دو طرف همه راهروها جا پارك قرار مي گيرد . در پاركينگهاي بزرگ بايد سعي كرد كه نقاط تقاطع راهروها با يكديگر حداقل باشد . در راهروهاي دراز ، گاهي رانندگان وسايل نقليه سرعت مي گيرند . براي پايين نگه داشتن سرعت ، بهتر است قرار گيري را به نحوي انجام دهند كه طول امتداد هاي مستقيم از 70 متر كمتر باشد . در غير اينصورت بايد با استفاده از گرده ماهي سرعت را كاهش دهند . فاصله گرده ماهيها از هم بايد از 50 متر ، و بهتر است از 30 متر كمتر باشد . گاهي وسايل نقليه با پارك كردن غير مجاز در گوشه ها ، در جريان حركت وسايل نقليه اخلال مي كنند . براي جلوگيري از اين كار ، توصيه مي شود سطوحي را كه نبايد به عنوان جا پارك مورد استفاده قرار گيرد ، با خط كشي و يا سكو مشخص كنند . اگر عرض اين سطوح از 25/1 متر بيشتر است ، براي جلوگيري از پارك كردن غير مجاز ، بايد آنها را به صورت سكو بسازند . از نظر آبهاي سطحي ، سطح پاركينگ بايد حداقل 1 درصد ، و بهتر است 2 درصد شيب داشته باشد .                       « الف » با قرار دادن راهروهاي اصلي در امتداد عرض زمين ، تنها مي توان 83 جا پارك 0/5  * 5/2 متر به دست آورد و با اين طرز قرار گيري جستجو براي جا پارك خالي مشكل است . « ب » با قرار دادن راهروهاي اصلي در امتداد طول زمين ، تنها مي توان 96 جا پارك 0/5  * 5/2 متر به دست آورد و جستجو براي جا پارك خالي ساده  است .                 ابعاد جا پارك ، به شرح زير تعيين مي شود : ـ طول : 8/4 تا 0/5 متر ـ عرض ، در امتداد عمود بر طول جا پارك : 4/2 تا 5/2 متر عرض راهروهاي پاركينگ در جدول 1 تعيين شده است . جدول 1 عرضهاي پيشنهادي براي راهروهاي اصلي پاركينگهاي عمومي[3] زاويه قرارگيري ( درجه ) عرض راهرو ( متر ) جهت ترافيك 45 60 75 90 0/3 0/4 75/5 0/6 يك طرفه يك طرفه يك طرفه دو طرفه   شكل 3 ، راهنماي تعيين ابعاد پاركينگ است . طراح اول بايد جا پارك مورد نظر را انتخاب كند ؛ سپس ، با استفاده از شكل و جدول 2 ، ابعاد پاركينگ را بدست آورد .توصيه مي شود كه پاركينگ را براي توقفهاي كوتاه مدت ( مراجعين كاربريها ) براساس جا پاركهاي 5/2 * 0/5 متر ، و براي توقف هاي طولاني ( ساكنان و كاركنان كاربريها ) براساس جا پاركهاي 4/2 * 8/4 متر طراحي كنند . اگر در انتهاي جا پاركها سكو وجود دارد ( قسمت I در شكل 3 ) و وجود مانع از قرار گرفتن پيش آمدگي اتومبيل در روي سكو جلوگيري نمي كند ، مي توان عرض I ( در جدول 2 ) را جزء طول جا پارك منظور داشت .         جدول 2 اندازه هاي قرار دادن جاپاركهاي به ابعاد 0/5 * 5/2 و 8/4 * 4/2 متر در زاويه هاي مختلف . شرح علامت اختصاري در شكل 3 ابعاد جاپارك ( متر ) زاويه قرار گيري ( درجه ) 45 60 75 90 عرض جاپارك ، به موازات راهرو A A 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 39/3 54/3 77/2 89/2 48/2 59/2 40/2 50/2 طول جاپارك B 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 20/7 50/7 18/6 44/6 46/5 66/5 80/4 00/5 عمق جاپارك كنار C 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 09/5 30/5 36/5 58/5 26/5 48/5 80/4 00/5 عرض راهرو D 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 00/3 00/3 00/4 00/4 75/5 75/5 00/6 00/6 عمق جاپارك وسط E 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 24/4 42/4 76/4 96/4 95/4 15/5 80/4 00/5 عرض قواره كنار ديوار F 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 33/12 72/12 12/14 54/14 96/15 38/16 60/15 00/16 عرض قواره وسط G 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 48/11 84/11 52/13 92/13 64/15 05/16 60/15 00/16 عرض قواره كنار جدول H 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 73/11 12/12 42/13 84/13 21/15 63/15 85/14 25/15 پيش آمدگي جلو I 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 60/0 60/0 70/0 70/0 75/0 75/0 75/0 75/0 ـــــ J 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 70/1 77/1 69/0 72/0 17/0 17/0 00/0 00/0 عقب نشيني K 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 39/3 54/3 40/2 50/2 24/1 29/1 00/0 00/0 عرض راهروي متقاطع ( ترافيك يك طرفه ) L 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 50/3 50/3 50/3 50/3 50/3 50/3 50/3 50/3 عرض راهروي متقاطع ( ترافيك دو طرفه ) L 8/4 * 4/2 0/5 * 5/2 00/6 00/6 00/6 00/6 00/6 00/6 00/6 00/6                                         شكل 3 مشخصات هندسي براي قرار گيري جاپاركها . جاي پارك براي معلولين جسمي [4] در كليه پاركينگهاي عمومي ، بايد به تعدادي كه در جدول 3 تعيين شده ، براي استفاده معلولين جسمي جاپارك مناسب در نظر بگيرند . جدول 3 تعداد جاپارك براي معلولين جسمي . تعداد كل جاپاركها حداقل تعداد جاپاركهايي كه بايد براي معلولين جسمي مناسب باشد اختصاص داده شود 1 تا 25 26 تا 50 51 تا 100 بيش از 100 1 1 2 2 درصد كل جاپاركها ـــ 1 2 2 درصد كل جاپاركها در تعيين موقعيت محل جا پارك مخصوص معلولين جسمي بايد ضوابط زير را رعايت كرد : ــ نبايد معلولين جسمي ناچار شوند كه در مسير خود به طرف داخل بناي مورد نظر راهروها را قطع كنند . ــ نبايد معلولين جسمي ناچار شوند كه در مسير خود به طرف داخل بنا ، از پشت اتومبيلهاي پارك شده ( به صورت هم سطح ) بگذرند . ــ نبايد در مسير حركت معلولين جسمي پله بگذارند . مسيرهاي تردد عرض مسيرهاي حركت با توجه به ابعاد اتومبيل طراحي بزرگ در جدول نشان داده شده است . حداقل عرض مسيرهاي مختلف طبق جدول ارائه شده توسط وزارت مسكن و شهرسازي عرض نوار عبور در دسترس هاي مارپيچي در يك نوار m 60/3 دو نوار عبور نوار داخل m 60/3 نوار خارج m 60/3 شعاع قوس خارجي در دسترس هاي مارپيچي يك نوار m 9.9 دو نوار m 13.80 عرض رامپ تيز رو و رامپ سرعت در هر نوار m 2.95 عرض مسيرهاي عبوري يك طرفه با پارك مورب m 4.20 عرض مسيرهاي عبوري دو طرفه با پارك 90 درجه m 5.45 مشخصات سكوي كناره رامپ ها ارتفاع cm 15تا 20 عرض cm 30 عرض با تردد عابر پياده cm 80 مشخصات نوار مياني در مسيرهاي دو نوار عبور ارتفاع cm 20 عرض cm 60                               مشخصات راهها و مسيرهاي حركت در موارد مختلف عملكردي عرض مدول تابعي از طول جايگاه عرض مسير حركت و زاويه پارك است . همچنين عرض مسير حركت با توجه به عرض جايگاه متغير است . جدول زير عرض توصيه شده براي مدول را در حالتي كه دردو طرف مسير عبوري دو رديف اتومبيل پارك شده باشد ، با زواياي مختلف پارك و درجات مختلف سهولت نشان مي دهد .         عرض مدول در زواياي پارك و درجات سهولت مختلف ـ ميليمتر نوع اتومبيل زاويه پارك ( درجه ) عرض مدول در درجات و سهولت مختلف الف ب ج د بزرگ 90 20200 19600 19100 18600 75 19800 19200 18700 18200 60 19500 18800 18300 17700 45 17500 16900 16400 16200 استاندارد 90 18400 17800 17300 16800 75 17800 17200 16600 16100 60 17600 16900 16400 15800 45 15800 15200 14600 14300 كوچك 90 17600 17000 16500 16000 75 17000 16400 15800 15200 60 16800 16200 15600 15000 45 15100 14400 13900 13500   طول راهي كه رانندگان براي جستجوي پارك طي مي نمايند نبايد حداكثر از 750 جايگاه تجاوز نمايد . از مسيرهاي بن بست بايد پرهيز گردد . در صورت استفاده از اين نوع مسيرها ، طول مسير بن بست نبايد از عرض شش جايگاه تجاوز نمايد . حداكثر طول مسيرهاي كوتاه در راهروهاي طويل 75 متر است . عرض خط عبور در محل تجهيزات پارك سيستم كنترل درآمد و دسترسي به پاركينگ حداقل 75/2 متر است .   ابعاد پاركينگ ارتفاع كف تا كف و همچنين شيبها عواملي هستند كه چگونگي اتصال بلوكهاي ساختماني يك بناي مشخص را تعيين مي كنند . ارتفاع كف تا كف معمولا بستگي به سيستم سازه ( ضخامت تيرها و اجزاي كف ) و ارتفاع مجاز مطلوب دارد . از آنجا كه ارتفاع مجاز اتومبيل بستگي به شيب كف دارد . معمولا توصيه مي شود كه ارتفاع مجاز ورود بين          50 الي 100 ميليمتر از ارتفاعات آزاد موجود كمتر باشد. بطور كلي اغلب پاركينگ هاي ساخته شده از بتن تنيده با دهانه عريض ، داراي ارتفاع كف تا كف 3 متر و ارتفاع آزاد 20/20 الي 25/2 متر مي باشند . در بعضي از طرحهايي كه از دهانه كوتاه استفاده شده است . ارتفاع كف تا كف 90/2 متر و يا كمتر در نظر گرفته مي شود ... در برخي از سيستمهاي سازه اي ، ارتفاعات مجاز بالاسري بايد شامل فضاي كافي جهت نصب تجهيزات روشنائي ، علائم راهنمايي و لوله كشي نيز باشد . در سيستمهاي سازه اي پيش تنيده با دهانه عريض ، چراغ هاي راهنمايي در بين تيرها و يا بدنه ستونها نصب مي شوند و بنابراين تأثيري بر ارتفاع مجاز ندارند . دليل اصلي اينكه آئين نامه هاي ساختماني رايج ، حداكثر ارتفاع مجاز را 13/2 متر تعيين كردند جلوگيري از ورود استيشن واگنها ، كاروانها ، كاميونهاي سنگين و ديگر وسائل نقليه اي كه داراي ارتفاعي بيش از آنچه در همان آئين نامه ها مجاز شناخته شده است . تمام استيشن واگن هايي كه توليد مي شوند ، داراي ارتفاع 08/2 متر يا كمتر هستند و مي توانند به پاركينگهايي با ارتفاع مجاز 2.13 متر وارد شوند . از طرفي ، ممكن است ميني بوسها يا وانتهاي غير استاندارد كه مثلا روي سقف خود داراي چراغها و يا آنتن هاي مخصوص هستند ، قادر به عبور از سازه اي با ارتفاع مجاز 13/2 متر نباشند . برخي جوامع و حتي كميته هاي كه وظيفه بررسي آئين نامه هاي ملي را بر عهده دارند به ارتباط بين ارتفاع مجاز و بار طراحي شده پي نبرده و براي اين نكته مورد تاييد واقع شده است كه ارتفاع مجاز بالاسري از طريق تفاوتهايي كه در قابليت ديد ، يكنواختي نور و حس تشخيص فضا ايجاد مي كند ، استنباط افراد را تحت تاثير قرار مي دهد . به همين دليل ، ارتفاع مجاز نيز بر سيستم درجه بندي سهولت تردد تاثير مي گذارد . پس از تعيين ارتفاع و ارتفاع كف تا كف ، مرحله بعدي طراحي بستگي به شيب اعضاي هر طبقه دارد كه تردد در بين طبقات را ميسر مي سازند . شيب و ارتفاع پاركينگ مقدار شيب براي حالت هاي مختلف مطابق جدول است . درصد شيب در مسيرهاي گردش شيب درجه سهولت الف ب ج د پاركينگ به صورت رامپي 3 4 5 6 رامپ تيز رو پوشيده 9 11 13 15 روباز 6 8 10 12 رامپ سرعت 10 12 14 16 مارپيچي يك نواري 4.2 5 6.1 7.8 دو نواري 7.2 8.3 9.7 11.8   درصد شيب رامپ هاي منحني در امتداد محور مركزي خط عبور با ارتفاع كف تا كف 3 متر اندازه گيري شده است . در پاركينگ هايي كه عابرين پياده از روي رامپ وسايل نقليه حركت مي كنند مقدار شيب نبايد بيش از 10% درصد باشد .     ضوابط وزارت مسكن  و شهرسازي در مورد پاركينگ 1 ـ زاويه پارك در پاركينگ هاي با سطوح شيبدار بايد 60 درجه يا بيشتر باشد تا نيروي عقب رفتن اتومبيل را به حداقل برساند . 2 ـ شيب عرضي رامپ براي تندترين نقاط گردش ، بايد 4 سانتيمتر به ازاي هر متر عرض رامپ باشد . اين مقدار در مجاورت مسيرهاي مستقيم يا طبقات مربوط به توقف اتومبيل مي تواند كاهش يابد . 3 ـ درجايي كه شرايط يخبندان وجود دارد ، سيستم رامپ بايد در فضاي داخلي ساختمان قرار گيرد . در غير اينصورت رامپ بايد با استفاده از روشهاي خاصي محافظت گردد . 4 ـ روشنايي مناسب رامپ حائز اهميت بسيار است . در جايي كه منابع نور خارجي ممكن است ديد راننده را ضعيف نمايد ، نبايد منفذي در ديوار وجود داشته باشد . 5 ـ نور مصنوعي بايد مطابق با اصول نورپردازي ايجاد گردد و از انعكاس نامطلوب نور در جهت حركت اتومبيل ممانعت گردد . 6 ـ حركت مناسب وسيله نقليه ، راحتي راننده و ملاحظات ايمني تغيير شيب كف را در محل تقاطع سطح شيب دار رامپ و سطح طبقه بدون برخورد با كف عبور كند . هم چنين زاويه شكست رامپ نبايد بيشتر از 5 درجه باشد .              7 ـ زاويه نزديك شدن به وسيله پيشامدگي جلو اتومبيل و فاصله آن تا زمين محدود مي شود . هم چنين مقدار آن نبايد بيشتر از 8 درجه باشد . 8 ـ زاويه دور شدن به وسيله پيشامدگي عقب اتومبيل و فاصله آن تا زمين محدود مي شود . هم چنين زاويه دور شدن نبايد بيشتر از 9 درجه باشد .             9 ـ براي شيب هاي بيش از 10% رامپها ، بايد طول مسير انتقالي حداقل 05/3 متر و شيب آن نصف شيب رامپ و در امتداد انتهاي رامپ باشد .                10 ـ مسير انتقالي در خروجي رامپي كه به پياده رو متصل مي گردد بايد سطحي با شيب حداكثر 5% در محل قبل از تقاطع راهرو و پياده رو باشد تا مانع قرار گرفتن دماغه اتومبيل در ميدان ديد راننده گردد . 12 ـ ارتفاع مجاز اتومبيل بستگي به كف دارد ، ارتفاع مجاز ورودي مي تواند بين 50 تا 100 ميليمتر از ارتفاع آزاد موجود ( حداقل 210 سانتيمتر ) كمتر باشد . 13 ـ در پاركينگ هاي روباز شيب 2 درصد براي اهداف زه كشي در نظر گرفته شود . 14 ـ شيب كف در نقاط كنترل ورودي و خروجي نبايد بيش از 2.5 درصد باشد . طراحي ورودي و خروجي ( طبق ضوابط وزارت مسكن و شهرسازي ) : 1 ـ زماني كه دور نگاه داشتن استفاده كنندگان غير مجاز و حفظ و نگهداري درآمد هدف اصلي است استفاده از سيستمي براي دسترس به پاركينگ و كنترل درآمد الزامي است . 2 ـ كاربرد مورد انتظار از سيستم (PARC ) بايد مشخص شود كه مي تواند در بر دارندة برخي از نكات زير باشد : ـ كنترل درآمد نقدي ـ كشف دزدي كارمندان ـ كشف تقلب مشتريان ـ حسابرسي و جمع آوري درآمد نقدي از صندوقهاي مختلف ـ نگهداري شمارش دقيق تعداد جايگاههاي خالي ـ تهيه آمار فعاليت به منظور حسابرسي ـ به حداقل رساندن اشتباهات ـ كنترل مشتريان هر روزه كه اتومبيل خود را براي تمام روز پارك مي كنند ، ـ به حداقل رساندن زمان انتظار و يا تأخير ـ فراهم ساختن امنيت غير فعال يا فعال پاركينگ از طريق حضور صندوقدار ـ به حداقل رساندن هزينه نيروي انساني . ـ ايجاد حداكثر بازده ، ميزان استفاده از پاركينگ و درآمد ـ هر چه تعداد بيشتري از نكات بالا در اولويت قرار مي گيرند ، شدت كنترل در سيستم بايد بيشتر شود. 3 ـ وقتي نوع تجهيزات (PARC) و تعداد خطوط را بدانيم ، طراحي ورودي و خروجي امري نسبتاً عادي است . ( خطوط معمول ورودي و خروجي در شكل دو صفحه قبل نشان داده شده است . ) 4 ـ كارت خوان بايد حداقل 3 متر قبل از دستگاه صدور قبض قرار گيرد . 5 ـ ايجاد فضاي كافي براي گردش اتومبيل ها در داخل خط و قرار گرفتن آنها در امتداد دستگاه صدور قبض يا كارت خوان الزامي است . ( طرح توصيه شده در شكل صفحه بعد نشان داده شده است . ) 6 ـ استقرار كنترل هاي ورودي و خروجي در خميدگي مناسب نيست و اگر اجتناب ناپذير است بايد دسترس عريض تري ايجاد گردد . 7 ـ ارتفاع ماشين هاي تحويل بليط و سطح پاي پنجره باجه نبايد از 15/1 متر تجاوز نمايد . 8 ـ شيب كف در نقاط كنترل نبايد بيش از 5/2 درصد باشد .           9 ـ رامپهاي خروجي متصل به پياده رو بايد داراي شيب انتقالي حداكثر 5% باشد تا مانع از بسته شدن ديد راننده به وسيله كاپوت اتومبيل گردد . در اين حالت طول مسير انتقالي حداقل 80/4 متر است .           10ـ خروجي هايي كه داراي كنترل خودكار هستند بايد فضايي براي نگهداري اتومبيل هايي كه به دليل نقص فني قادر به ترك خروجي نيستند ، داشته باشند . 11 ـ ديوار مرز مالكيت نبايد مانع از ديد راننده به پياده رو گردد . زماني كه تمام عرض راه خروج اتومبيل به پياده رو متصل مي شود . در اين وضعيت ، لبه راه بايد به وسيله جدول يا نرده و به فاصله 180 سانتيمتر از ديوار مشخص شود . به ازاي هر 30 سانتيمتر كه ديوار از پياده رو عقب نشيني كند ، فاصله بين راه و ديوار 30 سانتي متر كاهش داده مي شود . 12 ـ فضاي كافي براي خدمات جانبي بر حسب مشخصات پاركينگ بايد در نظر گرفته شود ، مانند: ايستگاه هاي امنيتي ، انبار ، اتاق رختكن براي كارمندان ، مستراحها و فضاي كار براي مديريت ، ( شكل زیر) دو نمونه طرح مربوط به دو وضعيت كاملاً متمايز را نشان مي دهد . كنترل حركت در داخل پاركينگ 1 ـ كنترل حركت در داخل پاركينگ از طريق شماره گذاري طبقات و علامتگذاري مناسب آنها انجام    مي پذيرد . 2 ـ در پاركينگهاي بزرگ كه بيش از 500 جايگاه دارند بايد آنها را به واحدهاي كوچكتر با حداكثر 300 جايگاه تقسيم و شرايط راهنمايي اتومبيل ها را در هر واحد ايجاد شده فراهم ساخت . 3 ـ استفاده از سيستم شمارشگر خودكار در محل ورودي هر طبقه و يا هر واحد ، رانندگان را از وجود جايگاههاي خالي و يا پر بودن محوطه با خبر مي سازد . آسانسور نفر بر ـ استفاده از آسانسور براي پاركينگ بيش از سه طبقه الزامي است . ـ براي هر 250 جايگاه پارك 2 دستگاه آسانسور لازم است . ـ حجم آسانسور بايد 6 تا 8 نفر و سرعت آن 5/2 متر بر ثانيه باشد . كاجهاي پله و آسانسور قانون اول در امنيت اين است كه تا آنجا كه آئين نامه ها مجاز بدانند ، كاجهاي پله و محوطه آسانسورها باز طراحي شوند . راه حل ايده ال ، ايجاد يك محوطة انتظار براي آسانسور و يا پلكان است كه تماماً به سمت خارج پاركينگ و يا بسوي مناطق توقف باز باشد . اگر بدليل آئين نامه هاي قانوني و يا منظور محافظت از آب و هواي نامساعد ، پلكان بايد سرپوشيده باشد ، استفاده از ديوارهاي شيشه اي هم از وقوع حملاتي كه منجر به جراحات شخصي مي شوند و هم از انواع ديگر خرابكاري جلوگيري مي كند .               پلكانهاي روباز بيشترين ميزان امنيت را فراهم كرده و همچنين به نماي سازه از لحاظ معماري كمك  مي كند . تا آنجا كه ممكن است ، بايد از آسانسورهايي كه ديواره پشتي آنها شيشه اي است استفاده شود . محوطه هاي آسانسور بايد بخوبي روشن بوده و براي افرادي كه از پاركينگ استفاده مي كنند و يا در خيابان حضور دارند قابل رويت باشد .               هنگامي كه پلكان و آسانسور ها بايد محصور باشند ، استفاده از ديواره هاي شيشه اي ميدان ديد كافي را در اختيار قرار مي دهد . توالتها مالكين ، سرپرستان و مشاورين پاركينگ به اتفاق عقيده دارند كه در يك پاركينگ توالتهاي عمومي چيزي به جز درد سر نيستند . توالتها مي توانند از نظر امنيتي نقاط مشكل سازي باشند چرا كه استفاده از آنها گاه و بيگاه و مكانهاي اختفا در آنها بسيار است . بنابراين توالتهاي عمومي بايد در خود مقصد   ( يعني در ساختمان اداري ، مركز خريد و غيره ) كه استفاده و فعاليت در آن بيشتر است ايجاد شود . محوطه سازي و نگهداري محوطه سازي را بايد هوشيارانه انجام داد بطوريكه مكانهاي اختفا ايجاد نشود . بهتر است كه گياهان دور از پاركينگ واقع باشند تا مشاهدة مزاحمين ميسر باشد . آراستن و زدن سر شاخة بوته ها نيز به همان اندازه مهم است . در برنامه امنيتي كلي ، نگهداري عمومي از بيشترين اهميت برخوردار است . وجود زباله ، قوطيهاي نوشابه ديوار نويسي و غيره ممكن است اين تأثير را ايجاد كنند كه پاركينگ داراي نظم و امنيت و يا مديريت خوبي نيست . علائم و نقشه هاي راهنمايي طراحي و نصب دقيق علائم و نقشه هاي راهنمايي ، مي تواند سردرگمي و تأخير راننده را بر طرف كند . بايد بتوان راننده را سريع و مؤثر به مقصد خود رسانده و بدين وسيله مدت زمان لازم براي وقوع حوادث را به حداقل رسانيد . علامت گذاري با رنگ و يا استفاده از طرحها و علائم مشخص مي تواند رانندگان را در يافتن سريع اتومبيل هاي پارك شده خود هنگام بازگشت به پاركينگ ياري دهد . علائم و نقشه هاي راهنمايي همچنين به راننده اطمينان خاطر مي دهد كه امنيت آنها تحت نظارت قرار دارد ، موجب ترسانيدن افراد خلافكار مي شود . بايد در محل ورودي و يا در نزديكي آن يك نوشته به اين مضمون كه مديريت پاركينگ مسئوليت دارائيها و اشياء با ارزشي را كه درون اتومبيل ها جا گذاشته شده اند نمي پذيرند ، قرار داده شود . براي يك مالك يا سرپرست بسيار مهم است كه ادعاي روي علائم را مبني بر تأمين امنيت با خدمات وعده داده شده تقويت كند . اگر روي علامتي نوشته شده باشد كه ممكن است مكالمات افراد بدلايل امنيتي كنترل شود ، بايد فردي را مسئول اين سيستم قرار داد كه تا حداقل طي ساعاتي كه احتمال وقوع حوادث در آنها بالاست ، آن را كنترل نمايد . معمولا اين ساعات پر خطر در شب مي باشند كه فعاليت كمتر ولي پاركينگ هنوز باز است . را در اختيار دارد . سيستمهاي تلويزيوني مدار بسته تلويزيون مدار بسته مي تواند هر ميزان نظارتي را كه مورد نظر يك مالك است فراهم كند . از طرفي ، براي اينكه سيستم تلويزيون مدار بسته بتواند بخش موثري از برنامه ريزي كلي امنيتي باشد ، مهم است كه نقاط ذاتي ضعف و قوت آن تشخيص داده شوند . با اينكه اين سيستم قادر نيست جانشين همة پرسنل امنيتي بشود ، اغلب كاهش در تعداد آنها را ميسر ساخته و براي نيروي امنيتي حمايت ارزشمندي را فراهم مي نمايد . نكات ايمني همانطور كه در مقدمه اين فصل ذكر شد ، خطرات ناشي از نحوه طراحي مي تواند براي مديريت پاركينگ قانوني ايجاد كند . افزايش تمايل اشخاص براي شكايت قانوني از خسارتي كه سابقا يك حادثه پذيرفته شده تلقي مي شدند باعث ايجاد تغييراتي در بعضي از مباني طراحي شده است . در بسياري از موارد ، رفتار خود راننده است كه عامل اصلي بروز حادثه در پاركينگي مي باشد كه با كليه ضوابط و استانداردهاي مربوطه مطابقت دارد . حتي در اينصورت نيز ممكن است دادگاهها ، مالك پاركينگ را مسئول بشناسد . در عين حال ، مهم است كه احتمال وقوع حوادث از نقطه نظر مسائل ديگر ، مانند دوام ، بي عيبي ساختمان و ايمني در مقابل حريق ، بررسي گردد . برخي از اقداماتي كه باعث بالا بردن امنيت مي شوند ، مانند روشنايي ، وسعت ميدان ديد و باز بودن فضا ، بر ايمني نيز مي افزايند . همچنين ، نگهداري خوب داراي اهميتي حياتي است چرا كه باعث مي شود سرمايه گذاري در يك طراحي خوب سود قابل توجهي را نتيجه دهد . اين بخش بحث در مورد بعضي از متداول ترين اشتباهات در طراحي ايمني پاركينگها را در بر خواهند گرفت . زمين خوردن و سر خوردن در پاركينگها ، يخ ( در مناطق برف خيز ) يكي از معمولترين علل سقوط افراد است . اولين خط دفاعي ، طراحي يك سيستم مناسب براي دفع آبها است . ممكن است نتوان از يخ زدن برخي نواحي جلوگيري نمود و متداولترين اين مكانها در محل اتصال رامپها سرپوشيده و روباز صورت مي گيرد . نخست ، خورشيد يخ سطح قسمتهاي روباز را ذوب كرده ، سپس آب حاصله به قسمت سرپوشيده جريان يافته و مجددا يخ مي زند . مالك بايد مراقب باشد كه تمام نقاط يخ زده را در همان وقت كنترل نموده وشن پاشي كند . يك خطر احتمالي ديگر ، وجود كف هاي صيقلي ، خصوصا در پاركينگهايي است كه رامپهاي شيب دار دارند . يك پرداختگي ماهر بتن ممكن است از ايجاد يك سطح كاملا صاف به خود افتخار كند ، ولي چنين سطحي مناسب به يك مجموعه صنعتي است و نه يك پاركينگ ، پرداختهاي مخطط ( با استفاده از جارو ) يا دايره اي ، هم اصطكاك را ايجاد كرده و هم رويه با دوامي را براي كف فراهم مي نمايد . قرار گيرد ، كاربرد از موانع ديگر مانند موانع باز دارنده چرخ اتومبيل ها  و يا جداول ، ضرورتي نخواهد داشت . ايمني سواره 1 ـ حداكثر ارتفاع مجاز بايد در خطوط ورودي مشخص شود . استفاده از لوله « پي وي سي » طويل با قطر 25 سانتيمتر كه با زنجير آويخته شده ، راه حل مناسبي است . 2 ـ اتومبيل هاي پارك شده نبايد ديد راننده اتومبيل در حال حركت را محدود نمايند . بنابراين ، فاصله اي حداقل برابر 600 سانتيمتر بين انتهاي خطوط پارك و خط ساختمان الزامي است .           3 ـ موانعي كه از حركت اتومبيل ها جلوگيري مي كنند ، بايد در پيرامون سازه و در جايي قرار گيرند كه اختلاف موجود بين سطوح كف بيش از 30 سانتيمتر باشد . 4 ـ در هر نقطه از سازه ، ارتفاع سيستم هاي حايل بايد حداقل 60 سانتيمتر باشد و براي حداكثر نيروي افقي متمركز 4540 كيلوگرم كه در ارتفاعي برابر با 45 سانتيمتر از كف وارد مي گردد طراحي شوند . 5 ـ استفاده از موانعي جهت كنترل اتومبيل در محل ورودي و خروجي الزامي است . 6 ـ در كف رامپهاي طولاني بايد موانع سرعت ايجاد گردد . به علاوه ، در انتهاي مسيرهاي طولاني كه اتومبيل ها با سرعت 30 تا 50 كيلومتر در ساعت حركت مي كنند ، بايد موانع بيشتري ايجاد گردد . 7 ـ زماني كه جايگاه اتومبيل مجاور ديوار قرار مي گيرد فاصله ايمني حداقل به ميزان 30 سانتيمتر بايد ايجاد گردد . ايمني در برابر حريق 1 ـ راه پله فرار بايد به صورت محافظت شده خروج نهايي از پاركينگ را تامين نمايد . 2 ـ فاصله مستقيم به نزديكترين خروجي در هر طبقه نبايد بيش از 30 متر باشد و طول مسير حركت در اطراف موانع مانند اتومبيل هاي پارك شده ، ستون و ... نبايد بيش از 45 متر باشد . 3 ـ حداقل دو راه خروجي بايد تامين شود و اين دو خروجي بايد در دورترين فاصله از هم (حداكثر 60 متر ) قرار گيرد . 4 ـ عرض راه فرار بايد با توجه به تعداد استفاده كنندگان تعيين گردد . در زمان در دست نبودن آمار ، در پاركينگهاي عمومي ، ظرفيت كل بايد با احتساب 2 نفر براي هر فضا پارك و پاركينگ خصوصي با احتساب 5/1 نفر براي هر فضاي پارك بدست آيد . 6 ـ در حالتي كه خروجي طبقه همكف از طريق راه پله خروجي تخليه مي شود و يا پله زير زمين به راه پله طبقه بالا متصل است ، عرض راه خروجي نهايي بايد اضافه شود . 7 ـ جدول زير عرض راه پله فرار در شرايط مختلف را نشان مي دهد . در زمان انتخاب عرض راه پله طراح بايد با فرض اينكه يك راه مورد استفاده قرار مي گيرد ، عرض آن را با استفاده از جدول تعيين مي نمايد . جدول عرض راه پله فرار تعداد طبقات تعداد افرادي كه يك طبقه مي تواند بپذيرد 1 220 240 260 280 300 320 340 360 2 260 285 310 335 360 385 410 435 3 300 330 360 390 420 450 480 510 4 340 375 410 445 480 515 550 585 5 380 420 460 500 540 580 620 660 6 420 465 510 555 600 645 690 735 7 460 510 560 610 660 710 760 810 8 500 555 610 665 720 775 830 885 9 540 600 60 720 780 840 900 690 10 580 645 710 775 840 905 970 1035 عرض به متر 1/1 2/1 3/1 4/1 5/1 6/1 7/1 8/1  8 ـ زماني كه تعدا افراد در هر طبقه يا در دوسطح شكسته مربوط به هم ، از 50 نفر تجاوز نمي كند ، حداقل عرض راه پله مي تواند تا 90 سانتيمتر كاهش داده شود ، مشروط بر اينكه راه پله بيش از 4 طبقه را طي ننمايد . 9 ـ هر كف پله بايد حداقل 28 سانتيمتر عرض و حداكثر 2% شيب داشته باشد . 10 ـ ارتفاع هر پله بايد حداقل 5/10 سانتيمتر و حداكثر 18 سانتيمتر باشد . 11 ـ زماني كه از زير زمين به يك راه پله محافظت شده در طبقات بالايي ساختمان ، دسترس وجود دارد يك راهرو محافظت شده بايد بين راه پله محافظت شده و طبقه زير زمين قرار گيرد . اين راهرو بايد بوسيله بازشو يا مجراي مرتبط با هواي بيرون تهويه گردد . مجرا بايد با مصالح مقاوم در برابر آتش محصور گردد و سطح آن نبايد كمتر از 4 /0 متر مربع باشد . 12 ـ زماني كه پاركينگ تنها يك طبقه زير سطح ورودي و يك طبقه بالاي سطح ورودي دارد يكي از راههاي فرار مي تواند رامپ وسيله نقله باشد . 13 ـ بيشترين فاصله جايگاه از رامپي كه راه فرار محسوب مي شود ؛ 12 متر و شيب آن كمتر از 10 درصد ( براي معلولان 8 درصد ) است . مجتمع تجاري الماس شرق موقعیت مجتمع: در شهر زیارتی مشهد،انتهای بلوار خیام شمالی ،زیر مجموعه طرح عظیم مرکز تجارت جهانی خیام. مساحت زمین: حدود 25,000 متر مربع که در سه ضلع آن خیابان واقع شده است. سطح زیر بنای مجتمع : برابر با 80 در صد کل زمین معادل 104000 متر مربع است. سطح محوطه و فضای باز مجتمع: برابر با 20 در صد کل زمین حدود 31000 متر مربع که به عنوان فضای سبز مورد نظر می باشد. مشخصات بنا و واحدهای تجاری: بنا شامل 1104 باب مغازه - یک کافی شاپ - یک رستوران بوف (فست فود) بزرگ بهمراه یک تراس با چشم اندازی زیبا مشرف به آب نما - فضای تفریحی جهت کودکان سالن اجتماعات – نمازخانه با سرویس های مربوطه و همچنین مجموعه اداری که در کل مساحتی بالغ بر 65،000 متر مربع را تشکیل می دهند. بیشترین واحدهای تجاری این مجتمع دارای مساحتی بین 20 تا 30 متر مربع می باشند. تاسیسات برودتی و حرارتی: در داخل واحدهای تجارتی با استفاده از فن کویل و در فضای عمومی مجتمع بوسیله هواساز و مبرد آن ابزربشن می باشد. پارکینگ طبقاتی: با مساحتی بالغ بر 31000 متر مربع در5 طبقه مجاور مجموعه منظور گردیده است که بوسیله
پل و تونل مستقیما به مجموعه ارتباط دارد. نوع نما سازی و پوشش سقف: با تلفیق سبکهای سنتی و مدرن به صورت ترکیبی آجر ،شیشه،سنگ و الکوباند می باشد. نوع سازه: سازه این مجتمع به صورت ترکیبی از بتن و فلز اجرا می گردد. مدت زمان اجرا: از زمان شروع به مدتی بالغ بر 36 ماه شمسی می باشد. مشخصات کالبدی: زیربنای کل:بالغ بر 104000 متر مربع تعداد واحدهای تجا ری : 1104 واحد تعداد طبقات : 5 طبقه با ارتفاع 50/4 متر برای هرطبقه (بدون احتساب طبقات تاسیساتی) سطح عرصه :18611   متر مربع مجتمع + 6400 متر مربع زمین پارکینگ زیر بنای اصلی: 65000 متر مربع زیر بنای پارکینگ طبقاتی در 5 طبقه  (به ظرفیت 1400 اتومبیل) : 31000 متر مربع تجهیزات ساختمانی: آب نمای مدرن(جامپینگ مجهزبه کنترل الکترونیکی) سیستم پیجینگ و اطلاع رسانی سیستم آسانسور باربر سیستم کف متحرک سیستم کنترل مرکزی سیستم کنترل مرکزی تصویری(دوربینهای مدار بسته) سیستم شبکه بیسیم سیستم اعلام حریق سیستم آسانسور نفر بر سیستم آسانسور نفر بر پانورامایی سیستم آنتن مرکزی سیستم پله برقی سیستم برق اضطراری سیستم صوت و تصویر مدار بسته جهت پخش پیامها و تبلیغات           تاسیسات ساختمانی: سیستم تامین سرمایش و گرمایش واحدهای تجاری: فن کویل سقفی سیستم تامین سرمایش و  گرمایش فضاهای عمومی: تهویه مطبوع (هوا ساز) سیستم تولید سرمایش و گرمایش: چیلر جذبی شعله مستقیم فضاهای جانبی: رستوران ملل - بوف سالن چند منظوره (بازار چینی ها ) کافی نت مرکز نگهداری کودکان مرکز اطلاعات مرکز تاکسی ویژه و خدمات حمل بار نمازخانه شهر بازی و سرزمین عجایب کافی شاپ مرکز خدمات پستی و مخابرات مرکز فوریتهای پزشکی مراکز بانکی سرویسهای بهداشتی ویژگیهای مجتمع: وید مرکزی ارتباط دهنده کلیه طبقات ورودیهای چهارگانه وسیع با ویدهای اختصاصی دارای دید به تمامی طبقات گنبد با معماری سنتی مطابق با فن آوری سازه های نوین به قطر 50 متر هندسه مدور با راهروی حلقوی و 5 ردیف واحد تجاری ( غرفه ) دسترسی بدون پله و آسانسور به تمامی طبقات با استفاده از شیب 3% برای راهرو . آبنماي جامپينگ آبنماي جامپينگ در مرکز مجتمع با هزينه اي بالغ بر یک میلیارد تومان طراحي واجراشده است.اين آبنما داراي ويژگيهاي زير ميباشد: رقص آب با استفاده از نرم افزارهاي كامپيوتري . 150 نازل در اطراف آبنما که تیوپ آب را بوجود می آورد . قُل زن های زیر الماس به شکلی که تداعی کننده الماس  بر روی آب است . پرتاب آب توسط برس جت تا ارتفاع 30 متر .       [1] -  ضوابط طراحي معماري پاركينگ هاي چند طبقه ـ مركز تحقيقات ساختمان و مسكن [2] - آئين نامه وزارت مسكن و شهرسازي ـ بخش 9 ـ فصل 4 [3] -  آئين نامه وزارت مسكن و شهرسازي ـ بخش 9 ـ فصل 4 [4]  -  آئين نامه وزارت مسكن و شهرسازي ـ بخش 9 _ فصل 4